گزارش کارگاه فرصت‌های کسب‌وکار در اینترنت اشیا

کارگاه آموزشی فرصت‌های کسب‌وکار در اینترنت اشیا از سری کارگاه آموزشی مرکز توانمندسازی و تسهیلگری کسب‌وکارهای نوپای فاوا با حضور سارا ستوده در ۱۹ اسفندماه ۱۳۹۶ در مجتمع فناوری پارک علم و فناوری سیستان و بلوچستان برگزار شد

در این کارگاه ابتدا سارا ستوده به رزومه کاری و فعالیت‌های خود پرداخت. وی در سال ۱۳۹۱ در دانشگاه تبریز قبول شده است و در سال ۱۳۹۴ به‌صورت اتفاقی در یک کارگاه آموزشی در دانشگاه تبریز شرکت کرد و در آنجا با موضوع شهر هوشمند آشنا شد.

در سال ۱۳۹۵ با سه نفر از هم‌کلاسی‌های خود استارت‌آپ هاردنت را تشکیل دادند و یک محصول و گجت را ساختند و جز ۱۰ تیم برتر شدند و هاردنت از آنجا شکل گرفت. همچنین در سال ۱۳۹۵ در استارت‌آپ میتاپ تبریز شرکت کردند و جز 5 تیم برتر قرار گرفتند.

شهریورماه ۱۳۹۶ یک دوره تحقیقاتی را در میلان به مدت سه ماه طی کرد. سارا ستوده هم‌اکنون با آزمایشگاه کاربردی اینترنت اشیا در دانشگاه صنعتی امیرکبیر همکاری می‌کند.

در این کارگاه به بحث گسترده اینترنت اشیا می‌پردازیم:

اینترنت اشیا چیست؟

اینترنت اشیا باید پنج ویژگی داشته باشد:

  • اینترنت اشیا به شبکه‌ای بزرگ از اشیا و چیزها و انسان‌ها اطلاق می‌شود.
  • نیاز به زیرساخت دارد و باید به شبکه اینترنت متصل شود.
  • قابلیت ارتباط مستمر داشته باشد.
  • قابلیت کنترل از راه دور توسط اپلیکیشین‌های موبایل و تبلت داشته باشد.
  • دارای قابلیت یادگیری ماشین هوش و مصنوعی باشد.

فرآیند ارسال داده‌ها در فناوری اینترنت اشیاء بدین ترتیب است که به شی موردنظر یک شناسه یکتا و یک پروتکل اینترنتی تعلق می‌گیرد و داده‌های لازم را به پایگاه داده مربوطه ارسال می‌کند. داده‌هایی که توسط ابزارهای مختلف از قبیل گوشی‌های تلفن همراه و انواع رایانه‌ها و تبلت‌ها قابل‌مشاهده خواهند بود.

چرا اینترنت اشیا؟

روزگاری جورج اورول نوشت آن‌که گذشته را کنترل می‌کند، آینده را کنترل خواهد کرد. در دنیای کسب‌وکار آن‌هایی که به داده‌ها و اطلاعات بیشتر و بهتری دسترسی دارند، آینده را کنترل خواهند کرد.

داشتن اطلاعات در دنیای جدید حکم سقوط سیب در روزگار نیوتون را دارد!

اطلاعات به‌روز و مفید آنگاه‌که در زمان مناسب در اختیار اهل فن قرار گیرد، منجر به تولید محصولات و خدماتی می‌شود که زندگی بشر را هرروز بیش‌ازپیش آسان و آسوده می‌کند آسان و آسوده، با همه پیچیدگی‌ها و مصائب جهان امروز.

اینترنت اشیا دارای سه فاز است:

  • اینترنت اشیا (۲۰۰۹-۲۰۱۳)
  • اینترنت چیزها (۲۰۱۳-۲۰۱۷)
  • اینترنت همه‌چیز (۲۰۱۷-۲۰۲۵)

اینترنت اشیا (IoT): زمانی که خواستار شبکه‌ای از موجودات بدون جان و هویت هستیم از این فاز استفاده می‌شود و کشور ما هم‌اکنون در این فاز فعالیت دارد.

اینترنت چیزها: در این فاز به این نتیجه رسیدند اشیایی که جان و هویت دارند را به یک شبکه وصل کرده و مورد کنترل قرار ‌دهند. دقت داشته باشید که اینترنت اشیا و چیزها از هم متفاوت هستند.

اینترنت همه‌چیز (IoE): فاز جدیدی است که قدمتش به یک تا دو سال می‌رسد و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۲۵ نتایج بسیاری از آن گرفته شود. این فاز در حد آکادمیک و در بحث‌های مقالات و تحقیقاتی بوده است.

هدف از اینترنت اشیا چیست؟

  • دریافت، ثبت و ارسال اطلاعات به‌روز و لحظه‌ای؛
  • تحلیل و بهبود محصولات و خدمات جهت ارائه به مشتریان؛
  • ورزشکاری که در طول یک برنامه تمرینی حرکات فیزیکی و تغییرات داخلی بدنش مورد مطالعه قرار می‌گیرد.
  • شامپانزه‌ای که سوژه یک تحقیق علمی است.
  • قفسه مخصوص کنسروهای ماهی در یک خواروبارفروشی؛

آیا کنترل از راه دور، اینترنت اشیا است؟

این‌ها همگی با استفاده از فناوری اینترنت اشیاء قادر خواهند بود، اطلاعات لازم را به‌صورت لحظه‌ای به هر پایگاه داده‌ای که بدان متصل شده باشند، در هر نقطه‌ای از دنیا ارسال کنند.

قطعاً جواب خیر است. این دو کاملاً از هم مجزا بوده است و کنترل از راه دور اینترنت اشیا نیست. دلیل تفاوت این دو آن است که بحث اینترنت اشیا به تحلیل داده‌ها می‌پردازد و کنترل از راه دور تنها یک دستور را به یک شی می‌دهد.

جالب است که بدانید چهار نوع مخابرات وجود دارد:

۱-کنترل از راه دور (اتوماسیون): که در آن هدف کاهش نیاز به دخالت انسان است؛ مانند کنترل ماشین‌های صنعتی و مکانیکی

۲-مخابرات ماشین به ماشین Machine to machine (M2M) (سنگ بنای اینترنت اشیاء): بدون دخالت یا با دخالت اندک انسان

۳-مخابرات انسان به انسان (H۲H): تماس صوتی

۴-اینترنت اشیا.

تفاوت اصلی اینترنت اشیا و سایر زیرساخت‌ها چیست؟

  • تحلیل داده
  • هوش مصنوعی
  • توانایی و قدرت انتخاب و بینش

در خصوص تحلیل دیتا اولین اقدام، جمع‌آوری و ذخیره داده‌هاست. اقدام دوم تحلیل داده‌های موجود است که برای این کار نیاز به دو تکنولوژی بزرگ است: ۱- تحلیل داده ۲- بیگ دیتا و فضایی که دیتا ذخیره می‌شود. بنابراین یک مرکز بزرگ لازم است، الگوریتم‌های خیلی پیچیده قوی و سریع لازم است تا عملیات بیگ دیتا را انجام دهد. بنابراین فروشگاهی که قادر باشد سلایق مشتریان را تشخیص دهد کار آسانی نیست و به زیرساخت‌های بسیاری نیاز دارد.

هدف اصلی اینترنت اشیا آن است که عامل انسانی حذف شود و آن‌قدر هوشیاری و هوش مصنوعی به گجت داده شود تا نیازی به حضور عامل انسانی نباشد.

در ذیل به برخی از کاربردهای گسترده اینترنت اشیا اشاره می‌کنیم.

  • کنترل کارخانجات (Connected-Industry) که به آن اختصارا IIoT گفته می‌شود.
  • هوشمندسازی شهر (Smart-City)
  • کنترل هوشمند مصرف انرژی (Smart-Energy) به عنوان مثال پکیج سیستم گرمایشی و سرمایشی به‌گونه‌ای که نشان می‌دهد چه زمانی چه عملکردی با توجه به علائم حیاتی شخص موردنظر باید داشته باشد) و با کلیه جزئیات بتواند تصمیم بگیرد.
  • کنترل هوشمند وسیله های نقلیه (Connected-Car)
  • مانیتورینگ و هوشمندسازی مزارع کشاورزی (Smart-Agriculture): آبیاری هوشمند و گلخانه هوشمند که با توجه به مصرف آب، دما و نور و در صورتی که گیاهان دارای آفتی هستند میزان خطر تشخیص داده تمامی شرایط محیطی را تحت پوشش قرار دهد.
  • کنترل منازل و ساختمان ها (Connected-Buildings)
  • پایش سلامتی انسان (Connected-Health)
  • هوشمندسازی فروشگاه (Smart-Retail)
  • هوشمندسازی زنجیره تأمین (Smart-Supply-Chain)
  • کنترل وسیله های منزل از راه دور (Smart-Home)
  • پیش بینی آب و هوا (Weather)
  • مدیریت بحران (Crisis-Management

چه شرکت‌هایی وارد این حوزه شدند؟

  • IBM
  • Google
  • Intel
  • Qaulcom
  • Amazon
  • Cisco
  • AT&T
  • Microsoft
  • Ericson
  • Bosch
  • Oracle
  • Facebook

نزدیک به ۴۵% از بخش‌های آمازون را IoT تشکیل می‌دهد. پیش­تر تصور بر این بود IBM پیشرواست اما هم‌اکنون آمازون پیشی گرفته است. آمازون فروشگاهی آنلاین است که می‌تواند سلیقه مشتری را در رده‌های خیلی بالاتر تشخیص دهد. هرکدام از این شرکت‌ها در سیستم ساختاری خاصی فعالیت می‌کنند.

آیا برای همهٔ محصولات، زیرساخت‌ها یکی است؟

معیار هایی که در انتخاب زیرساخت موثر هستند:

  • مسافت: فاصله کنترل کردن شی‌ء چقدر باشد؟
  • میزان استفاده: نیاز است بدانیم میزان استفاده از آن دستگاه چقدر است.
  • دوام باتری: دستگاه‌هایی موجود است که تا بیشتر از ده سال نیاز به تعویض باتری ندارد.
  • تکنولوژی در دسترس: وای فای/ Bluetooth
  • انواع شبکه‌های G۴/G۳
  • برخی از زیرساخت‌ها مختص به IOT هستند و هدف آن ساختن شهر هوشمند است. به این زیرساخت‌ها LPWAN می‌گویند؛ شبکه‌های دوربرد با توان پایین Low-Power Wide-Area Network که به‌صورت مختصر LPWAN نامیده می‌شوند و دسته‌ای از فناوری‌های ارتباطی بی‌سیم هستند که امکان برقراری اتصالات با نرخ داده پایین را در پهنه جغرافیایی وسیع و با مصرف توان (باتری) کم فراهم می‌کنند. ویژگی‌های مذکور، این شبکه‌ها را به گزینه‌ای مناسب جهت اتصال حسگرها و هوشمند سازی شهرها و صنایع تبدیل کرده است. ازجمله برخی فناوری‌های مهم LPWAN  می‌توان به SigFox, LoRa, NB-IoT و … اشاره کرد.

نکته قابل‌درک

  • هیچ‌گونه استانداردی در حوزه زیرساخت‌ها وجود ندارند.
  • هرکدام از شبکه‌ها مزایا و معایبی دارند.

سه مهارت برای توسعه یک محصول نیاز داریم...

برای توسعه یک محصول سه زیر بخش را باید مورد بررسی قرار داد:

۱-کسب‌وکار ۲- سخت‌افزار ۳-نرم‌افزار

  • کسب‌وکار: اطلاعات در مورد چیزی که راه‌اندازی می‌شود.
  • سخت‌افزار: یک کسب‌وکار اینترنت اشیا بدون سخت‌افزار معنایی ندارد.
  • نرم‌افزار: شایان‌ذکر است سخت‌افزار بدون نرم‌افزار کارا نیست.

درنتیجه برای توسعه محصول IOT سه بخش لازم است. تفاوت کسب‌وکار IOT با سایر کسب‌وکارها آن است که سخت‌افزار نقش اصلی را دارد.

مزایای IOT از دیدگاه مشتریان:

۱-کنترل ۲-بهینه‌سازی ۳-پایش ۴-سازگاری

مزایای IOT از دیدگاه کسب‌وکاری:

۱-کاهش هزینه‌ها ۲-بهینه‌سازی دارایی‌ها ۳-بهره‌وری کارکنان

دلیل اصلی شکست استارت‌آپ‌ها: ساختن چیزی است که مصرف‌کننده نیازی به آن ندارد و برای رفع این مشکل باید آشنایی کافی با مفهوم مدل کسب‌وکار داشت.

یک مدل کسب‌وکار ساده‌ترین راه برای فهم نحوه بهره‌مندی از فرصت‌های بازار است.

  • یک مدل کسب‌وکار چیزی به‌جز نمایش درآمدزایی یک سازمان نیست.
  • یک مدل کسب‌وکار ساده‌ترین راه برای فهم نحوه بهره‌مندی از فرصت‌های بازار است.

 

کسب‌وکارهای IOT را به چهار مدل دسته‌بندی می‌کنند:

 ۱-مبتنی بر پلتفرم ۲-مبتنی بر خدمت ۳-مبتنی بر داده ۴-مبتنی بر محصول

۱-مدل پلتفرم- محور (اکوسیستم): ارائه یک پلتفرم اینترنت اشیا برای استفاده توسط سایر بازیگران اکوسیستم و ارائه خدمات مختلف.

مثال: اسمارت سینگز، ایجاد زیرساخت موردنیاز برای خانه هوشمند و قابل‌استفاده توسط سایر برندها.

۲-مدل خدمات- محور: استفاده از اینترنت اشیا در ارتقا، بهبود و تکامل خدمات موجود کسب‌وکارهای در حوزه‌های مختلف

مثال: خدمات کارنرفولکس واگن، استفاده از اینترنت اشیا برای ایجاد ارتباط بین فرد و خودرو جهت افزایش امنیت و نگه‌داری.

۳-مدل داده-محور: جمع‌آوری، پردازش و تحلیل داده‌ها و ارائه آن‌ها به حوزه‌های مختلف صنایع به‌عنوان یک ارزش جدید

مثال: استریت لاین، جمع‌آوری پردازش و تحلیل انبوه داده‌های مربوط به مکان‌های پارک عمومی شهر و فروش آن‌ها به‌صورت بسته‌های تحلیلی تبلیغاتی یا خام.

۴-مدل محصول-محور: اشیا دستگاه‌ها و محصولات فیزیکی موجود یا بدیع به بسته‌ای از خدمات مبتنی بر حسگر مجهز شده و مجموعه جدیدی از ارزش‌ها را ارائه می‌دهد.

مثال: شیائومی، تولید تعداد زیادی از انواع گجت‌ها و لوازم هوشمند.

مواردی که در IOT پیشنهاد نمی‌شود:

  • سرعت در تولید محصول
  • سرعت در ورود به بازار
  • در نهایت ساخت محصولی که غیرکاربردی است.

و پیشنهاد می‌گردد با محصولات و خدماتی که ایده شما مکمل ایده آن‌ها است همکاری کنید تا یک راه حل نهایی برای کاربران نهایی خود عرضه کنید.

شهر هوشمند چیست؟

مواردی که در شهر هوشمند مطرح می‌گردد:

  • حکمروایی هوشمند
  • شهروند هوشمند
  • محیط زندگی هوشمند
  • محل زندگی هوشمند
  • اقتصاد هوشمند
  • حمل‌ونقل هوشمند
  • انرژی هوشمند

شهر IOT و شهر هوشمند متفاوت‌اند. تفاوت آن حکم روایی هوشمند/شهر الکترونیک و شهر هوشمند است.

اینترنت اشیا زیرمجموعه‌ای از شهر هوشمند است.

 مثال‌هایی از هوشمند سازی شهرها

انرژی هوشمند

سیستم‌های هوشمند انرژی میزان مصرف انرژی را زیر نظر قرار داده و آن را با بازدهی بیشتری مدیریت و حفظ کنند. سیسکو برآورد کرده در شهرهایی که بر مبنای اطلاعات دقیق کار مدیریت می‌شوند، بازدهی انرژی در بیست سال آینده ۳۰ درصد افزایش می‌یابد. با استفاده از منابع انرژی تجدیدپذیر، مدیریت ذخایر آب و داشتن یک سیستم مدیریت پسماند شهرها می‌تواند میزان آلودگی را کاهش داده و انرژی کمتری مصرف کنند.

- زیرساخت هوشمند

زیرساخت هوشمند بنیان لازم برای همه راه‌حل‌های هوشمندانه را فراهم می‌کند. با استفاده از تکنولوژی‌های جدید برای تبدیل داده خام به اطلاعات می‌توان برنامه‌ریزی‌های شهری و منطقهٔ انجام داد تا برای نیازهایی که در آینده به وجود می‌آید مناسب باشند. همچنین سیستم‌های فعلی را می‌توان با تحلیل داده‌ها، الگوهای ترافیک و سیستم‌های ردیابی بهبود داد.

- سرویس‌های عمومی هوشمند

با برقراری ارتباط میان شهروندان و مقامان شهرها می‌توانند به مکان‌ها امن‌تر، پاکیزه‌تر تبدیل شوند و استانداردهای کلی شهر بالاتر بروند. اگر شهروندان این امکان را داشته باشند که مشکلات جمع‌آوری زباله یا دیگر مشکلات زیرساختی را گزارش دهند، مقامان مسئول سریع‌تر می‌تواند دست‌به‌کار شوند و مشکلات را حل کنند.