تلگرام فیلتر می‌شود؟
سردرگمی کاربران و کسب‌وکارها درباره آینده تلگرام در ایران

تلگرام فیلتر می‌شود؟

فیلترینگ تلگرام در روزهای اخیر دوباره بر سر زبان‌ها افتاده است. پیش‌تر در دی‌ماه امسال (۱۳۹۶) این پیام‌رسان برای نخستین‌بار فیلتر شد و بسیاری از کاربران را دچار مشکل کرد. در این میان دارندگان کسب‌وکارهای نوپا که در بستر تلگرام فعالیت می‌کردند نیز دچار مشکلات بسیاری شدند. این مساله کمی بعد با انتشار گسترده فیلترشکن میان مردم، کمی بهبود پیدا کرد ولی پس از ۱۵ روز (۸ تا ۲۳ دی‌ماه)، فیلترینگ تلگرام برداشته شد.

حالا بار دیگر زمرمه فیلترینگ به گوش می‌رسد. بحثی که بار دیگر نگرانی را برای فعالان کسب‌وکارهای نوپا بر بستر این پیام‌رسان به‌دنبال داشته اما شفافیتی درباره این مساله وجود ندارد.

نجات فضای مجازی از سلطه شبکه‌های اجتماعی بیگانه

روز گذشته، عبدالصمد خرم‌آبادی، دبیر کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه اعلام کرد: نه تنها توییتر و یوتیوب رفع فیلتر نخواهند شد بلکه در آستانه ورود به سال ۱۳۹۷، اتفاق نظر بی‌نظیری بین مسئولان برای قطع تسلط و نفوذ دشمن برفضای مجازی کشور ایجاد شده است.

خرم‌آبادی معاون قضایی دادستان کل کشور در امور فضای مجازی، در یادداشتی در کانال شخصی‌اش در شبکه اجتماعی سروش  به موضوع فیلترینگ توییتر و یوتیوب اشاره کرد و نوشت: «این روزها خبرنگاران محترم مکررا سوال می کنند آیا قرار است موضوع رفع فیلتر توییتر و یوتیوب به تازگی در کارگروه تعیین مصادیق یا شورای عالی فضای مجازی مطرح شود؟

پاسخ این است که توییتر ویوتیوب در اجرای دستور مراجع قضایی فیلتر شده‌اند و مراجع دیگر نمی‌توانند در اموری که توسط مراجع قضایی تعیین تکلیف شده اند دخالت نمایند.

علت فیلتر توییتر و یوتیوب عدم تبعیت آن‌ها از قوانین کشور و جلوگیری از انتشار میلیون‌ها محتوای مجرمانه و سدکردن راه جاسوسی، نفوذ و تسلط بیگانگان بر فضای مجازی کشور بوده است.

نه تنها توییتر و یوتیوب رفع فیلتر نخواهند شد، بلکه در آستانه ورود به سال ۱۳۹۷، اتفاق نظر بی‌نظیری بین مسئولان برای قطع تسلط و نفوذ دشمن برفضای مجازی کشور ایجاد شده است.

با تمیهداتی که به‌عمل آمده و در حال انجام است ان‌شاء‌الله به‌زودی زود شاهد تحولی عظیم در زمینه نجات فضای مجازی کشور از سلطه و نفوذ برخی از شبکه‌های اجتماعی بیگانه و مهاجرت مردم از شبکه‌های خارجی به شبکه های داخلی خواهیم بود.

البته باید هشیار بود چرا که اندک اشخاصی که این اتفاق نظر مبارک منافع آن‌ها را به خطر انداخته با مطرح کردن موضوع انحرافی رفع فیلتر توییتر می خواهند فضای مجازی کشور را از چاله نفوذ برخی از شبکه‌ها خارجی به چاه ویل توییتر و سایر شبکه‌های صهیونیستی هدایت نمایند.

قطعا مسئولان ذی‌ربط و اعضای انقلابی و با بصیرت شورای عالی فضای مجازی از دخالت غیر قانونی در اموری که تکلیف آن‌ها توسط مراجع قضایی تعیین شده است خودداری خواهند کرد و در این موقعیت حساس اجازه نخواهند داد بحث انحرافی رفع فیلتر تو‌ییتر و یوتیوب به عنوان دستور جلسات آن شورا مطرح شود.»

لازم باشد، تلگرام فیلتر می‌شود
رییس مرکز ملی فضای مجازی نیز ۲۱ اسفند ۱۳۹۶ به خبرگزاری ایسنا گفته بود: اگر به این نتیجه برسیم که لزوم فیلترینگ تلگرام وجود دارد، این کار را انجام می‌دهیم.

سیدابوالحسن فیروزآبادی ادامه داد: مسئولان حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات همواره به لزوم جایگزینی پیام‌رسان‌های داخلی با خارجی تاکید می‌کنند که دلیل آن علاوه بر سرعت و کیفیت بیشتر در پیام‌رسان‌های بومی، امنیت حاکمیتی و اقتصادی است و البته برای تشویق کاربران ایرانی به استفاده از خدمات داخلی، وعده‌هایی از جمله خدمات پرداختی و پهنای باند ارزان‌تر هم داده شده است. از طرفی فضای انحصاری ایجادشده در تلگرام موجب شده با فیلترینگ این پیام‌رسان و یا اختلال سراسری هرچند کوتاه، کسب‌وکارهایی که وابستگی زیادی به آن دارند، دچار مشکل شوند. از این رو گاهی زمزمه‌هایی مبنی بر فیلتر تلگرام با همین دلایل شنیده می‌شود اما ظاهرا هنوز تصمیم قطعی درباره آن گرفته نشده است.

او درباره احتمال رفع فیلتر توییتر اظهار کرد: ما دایم فضای مجازی را بررسی می‌کنیم. درباره توییتر هم بررسی‌ها در حال انجام است و احتمال این‌که در سال آینده این اتفاق بیفتد، باید بررسی شود.

فیروزآبادی با تاکید بر مضرات فضای انحصاری تلگرام، در پاسخ به این‌که آیا احتمالی مبنی بر لزوم فیلتر تلگرام وجود دارد، بیان کرد: اگر به این نتیجه برسیم، این کار را انجام می‌دهیم و احتمال آن وجود دارد.

رییس مرکز ملی فضای مجازی با اشاره به راهکارهای حمایتی برای فراگیر شدن پیام‌رسان‌های داخلی اظهار کرد: پیام‌رسان سکویی برای ارایه سرویس و خدمات به مردم است. پیام‌رسان‌های داخلی اگر بخواهند توسط مردم پذیرفته شوند و مورد استفاده قرار گیرند، باید خدمات خوبی ارایه دهند، خدماتشان پایداری داشته باشد و خدمات اضافه‌تری از آن‌چه که پیام‌رسان‌های خارجی ارایه می‌دهند را عرضه کنند.

تصویب فیلترینگ تلگرام در شورای عالی فضای مجازی

سیده حمیده زرآبادی نیز در گفت‌وگو با ایلنا، در واکنش به سخنان خرم‌آبادی، دبیر شورای‌عالی فضای مجازی مبنی بر احتمال اعمال محدودیت‌هایی برای تلگرام در سال آینده اعلام کرد: بنابر اطلاعات موثقی که از وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات دارم، فیلترینگ دایم تلگرام در سال آینده به تصویب شورای‌عالی فضای مجازی رسیده و این اظهارات به‌نوعی زمینه‌سازی برای انجام این تصمیم در افکار عمومی است.

او در واکنش به این پرسش که واکنش دولت و وزارت ارتباطات نسبت به این تصمیم چه خواهد بود، گفت: انتظار این است که دولت یا وزارت ارتباطات اگر مخالف این تصمیم است، حداقل موضع خود را با شفافیت به مردم اطلاع دهد و با رسانه‌ها مصاحبه کند و بگوید که چنین اتفاقی باوجود مخالفت دولت، در شرف تحقق است. با این حال شاهدیم که وزارت ارتباطات حتی به همین میزان نیز شفافیت ندارد و طبیعی است که اگر مردم فکر کنند دولت مخالف این تصمیم نبوده است.

نماینده اصلاح‌طلب مردم قزوین در مجلس همچنین با اشاره به زمزمه‌هایی درمورد احتمال فیلترینگ تلگرام در سال آینده اعلام کرد: اکنون در زمانه‌ای زندگی می‌کنیم که عصر انقلاب تکنولوژی است و اپلیکیشن‌ها در فضای مجازی، لایه‌های بیرونی و ظاهری این انقلاب تکنولوژی هستند.

این عضو فراکسیون زنان مجلس دهم یادآور شد:‌ در چنین شرایطی، این‌که بخواهیم با این موارد برخورد سلبی داشته باشیم و به‌جای فرهنگ‌سازی برای استفاده به‌جا از این فناوری‌های نو، صورت مساله را پاک کنیم، کمکی به حل مشکلات فرهنگی نمی‌کند.

او گفت: شنیده‌هایی در این زمینه وجود دارد که متاسفانه در پی مشکلاتی که در جریان اعتراض‌های دی‌ماه سال جاری داشتیم، مسئولان تصمیم گرفته‌اند تلگرام را به‌طور دایم فیلتر کنند که البته امیدواریم چنین اتفاقی نیفتد.

این عضو فراکسیون امید مجلس دهم اضافه کرد: در جریان آن اعتراض‌های دی‌ماه ۱۳۹۶ امسال در مقطعی، فیلترینگ تلگرام به‌طور موقت انجام شد و در آن مقطع تاکید شد در جلوگیری از گسترش ناآرامی‌ها موثر بوده است و به نظر می‌رسد مسئولان سعی دارند برای سال آینده تلگرام را به‌طور دائم فیلتر کنند.

زرآبادی با اشاره به تجربیات ناموفق در برخورد با برخی پدیده‌های نو در دهه‌های گذشته یادآور شد: هنگامی که ماهواره یا دستگاه‌های پخش ویدیوی خانگی وارد بازار شد، به‌جای تقویت دانش و تکنولوژی خودمان، با نگاهی سلبی صرفا تصمیم به جلوگیری از استفاده از این تکنولوژی گرفته و استفاده از آن را غیرقانونی اعلام کردیم اما اکنون با سپری شدن یکی، دو دهه از آن مقطع زمانی، کارشناسان در حوزه‌های مختلف اجتماعی و فرهنگی بسیاری از معضلات و آسیب‌های اجتماعی را به بعضی برنامه‌های ماهواره‌ای در خانواده‌ها مرتبط می‌دانند.

عضو فراکسیون زنان مجلس دهم تصریح کرد: باوجود آن‌که برخورد جدی انتظامی با ماهواره و استفاده‌کنندگان از این تکنولوژی‌ها صورت گرفت اما در عمل شاهد استفاده گسترده شهروندان از این تکنولوژی‌ها بودیم. این رویه قطعاً در مورد تکنولوژی‌هایی همچون تلگرام نیز تکرار خواهد شد و فیلترینگ تلگرام بی‌شک به‌معنی آن نخواهد بود که شهروندان و کاربران امکان استفاده از آن را از دست می‌دهند، بلکه صرفا آن‌ها به‌سمت استفاده از فیلترشکن رفته و با استفاده از این فیلترشکن‌ها از تلگرام استفاده خواهند کرد.

او تاکید کرد: نکته حایز اهمیت این است که ترغیب کاربران به استفاده از فیلترشکن به‌خودی خود نیز عواقبی به همراه خواهد داشت؛ چراکه به‌عنوان مثال وقتی نوجوانان برای استفاده از تلگرام ناچار به استفاده از فیلترشکن هستند، متعاقباً می‌توانند به کمک فیلترشکن از برخی دیگر از محتواهای ناسالم را نیز استفاده کنند.

این عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی در پاسخ به پرسشی دیگر مبنی بر این‌که آیا رویکرد شورای‌عالی فضای مجازی برای حمایت از پیام‌رسان‌های داخلی می‌تواند راهگشا باشد، گفت: متاسفانه در این زمینه نیز شاهد نگاهی نادرست هستیم؛ به این ترتیب که متاسفانه شرکت‌هایی که قرار است نسبت به راه‌اندازی این پیام‌رسان‌ها اقدام کنند، شرکت‌هایی وابسته به برخی نهادها هستند.

او گفت: به‌طور کلی برای راه‌اندازی این پیام‌رسان‌ها، ابتدا باید بستر اطلاعاتی فراهم کنیم و برای تحقق این مساله نیز ابتدا باید تجهیزات لازم را خریداری کنیم که عمده این تجهیزات از کشورهای خارجی خریداری می‌شود اما همواره یک طرف قرارداد داخلی در این خرید و فروش وجود دارد که طبیعتا این شرکت‌های داخلی امکان هرگونه دخل و تصرفی در تجهیزات دارند و این درحالی است که بنابر فهرستی که ازسوی وزارت ارتباطات در اختیارمان قرار گرفته، خریداری این تجهیزات به‌طور کامل در انحصار دو شرکت وابسته به حاکمیت است.

زرآبادی در پایان تصریح کرد: درواقع تا زمانی که این وضعیت حاکم باشد، کاربران نمی‌توانند به پیام‌رسان‌های داخلی اطمینان و اعتماد کنند.

هیچ مصوبه‌ای در شورا برای فیلتر تلگرام نیست

سیدمحمد حسین‌پور مدیر کل ارتباطات و روابط عمومی مرکز ملی فضای مجازی در واکنش به ادعای تصویب فیلتر تلگرام در شورای عالی فضای به روزنامه فناوران گفت: شورای عالی فضای مجازی هیچ مصوبه‌ای برای فیلتر تلگرام نداشته است.

او افزود: مصوبات شورا روی سایت ریاست جمهوری و سایت مرکز ملی فضای مجازی منتشر می‌شود و تنها کسی که اجازه اظهارنظر رسمی در این باره را دارد، آقای دکتر فیروزآبادی دبیر شورا است.

حسین‌پور گفت: مگر خانم زرآبادی عضو شورا هستند یا در جلسات آن حضور داشته‌اند که از مصوبات آن خبر داشته باشند؟

حالا در این روزهای پایان سال که همگی درگیر برنامه‌های نوروزی خود هستند، این اخبار ضدونقیض و تکذیبه‌های پی‌درپی می‌تواند تاثیر منفی بر اعتماد مردم داشته باشد و از سوی دیگر، شاید فیلترینگ مانند دیگر شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها، مدتی استفاده از آن‌ها را محدود کند، اما تجربه نشان داده که انتشار گسترده فیلترشکن‌ها راه‌های دیگری را پیش‌روی کاربران می‌گذارد.