درک ارتباطات غیرکلامی (قسمت اول)

درک ارتباطات غیرکلامی (قسمت اول)

ارتباطات غیرکلامی یا زبان بدن، ابزارهای بسیار قدرتمندی برای انتقال اطلاعات و بیان احساسات بدون نیاز به صحبت کردن هستند. این ارتباطات از طریق اشارات بصری مانند ژست بدن، اشارات دست‌ها و حالات صورت اتفاق می‌افتند. همچنین از طریق صداهایی مانند آه کشیدن، خرخر، یا خنده نیز می‌توان اطلاعاتی را منتقل کرد. توانایی تفسیر صحیح این اشارات، در افزایش دانش شما در مورد احساسات دیگر و تفکر آن‌ها در شرایط مختلف، نقش بسیار مهمی ایفا می‌کند. درواقع در اغلب موارد، زبان بدن، احساس واقعی افراد را برملا می‌کند، یعنی عواطف مخفی و حیله‌های آن‌ها را به‌سادگی و تنها با یک حرکت یا یک نگاه مغایر با گفته‌های فرد، آشکار می‌سازد. در برخی مواقع که نمی‌توان با افراد  با صدای بلند صحبت کرد، سکوت و زبان بدن می‌تواند همان پیام سخن را به‌خوبی منتقل کند.

 درک و تفسیر صحیح زبان بدن، برای شما نیز به‌عنوان یک مدیر در شرایط گوناگون (گفتگوهای غیررسمی رودررو با همکاران، جلسات تیمی، ارایه مطالب به مدیران ارشد یا مشتریان بالقوه، مذاکرات دشوار، یا به هنگام ارزشیابی عملکرد) می‌تواند مفید واقع شود. این مهارتی است که خواه شنونده باشید و خواه گوینده، به یک اندازه برای شما ارزشمند خواهد بود. درک عواطف و افکار پنهان انسان‌ها، درک شما را از آن فرد، و نیز توانایی شما را در برقراری ارتباط اثربخش با افراد، افزایش می‌دهد.

همان‌قدر که درک عواطف دیگران اهمیت دارد، باید به این مساله هم توجه داشته باشید که ارتباطات غیرکلامی خودتان تا چه اندازه بر درک دیگران از شما تاثیر می‌گذارد. بدین ترتیب می‌توانید ارتباطات کلامی و غیرکلامی را با شرایط خاص منطبق سازید. همچنین درک زبان بدن، توانایی شما را برای تعامل با کارمندان، همکاران، همتایان و روسا افزایش داده و روابط کاری مطلوبی را میان شما برقرار می‌سازد.

چک‌لیست زیر انواع گوناگون ارتباطات غیرکلامی را نشان داده و به شما می‌گوید که چگونه می‌توانید با درک صحیح این نشانه‌ها از ارتباطات غیرکلامی به نفع خود استفاده کنید.

 

تعریف

ارتباطات غیرکلامی، که اغلب به آن زبان بدن هم می‌گویند، روش انتقال اطلاعات به دیگران از طریق حرکات، ژست، اشارات، لمس کردن، حالات صورت، شکل ظاهری، و صداهاست. ارتباطات غیرکلامی می‌توانند پشتیبان یا جایگزین کلمات باشند.

 

چک‌لیست عملی

۱ـ ژست شنونده را در نظر بگیرید تا میزان مشارکت او را در بحث ارزیابی نمایید

حالات و ژست بدن مخاطب خود را ارزیابی کنید تا مشخص شود چه قدر در بحث درگیر هستند. اگر مخاطب به سمت شما خم‌شده است، نشان می‌دهد به حرف‌های شما علاقه‌مند است. اگر تکیه داده یا از شما دور شده، ممکن است دلیلش آن باشد که احساس می‌کند به او توهین شده، یا مورد تهدید قرارگرفته، یا اینکه به حرف‌های شما علاقه‌ای ندارد. ژست مخاطب را بررسی کنید. آیا قوز کرده و افسرده و ناراحت به نظر می‌رسد، یا تکیه داده، دست‌هایش را پشت سر گذاشته، راحت و با اعتمادبه‌نفس به نظر می‌رسد؟

شیوه ارتباطی خود را با مشاهداتتان هماهنگ کنید، یعنی از لحن مناسب استفاده کرده و روشی را در پیش بگیرید که با حالات مخاطب، متناسب باشد. این کار به شما کمک می‌کند تا مخاطبی را که عصبانی است آرام کنید، یا طرف مقابل را متقاعد کرده تا با آرامش و سنجیده، دیدگاه شما را بپذیرید. طی جلسه یا مذاکره، مراقب تغییرات در ژست‌ها باشید. این ژست‌ها می‌توانند به شما سرنخی دهند که متوجه شوید روند پیشرفت اوضاع پیش از تمام شدن جلسه چگونه است و حدس بزنید که برنده‌شده‌اید یا بازنده. از این دانش برای آماده‌سازی خود جهت واکنش در برابر نتایج مورد انتظار استفاده کنید.

 

۲ـ هنر خواندن حالات صورت را یاد بگیرید

حالات صورت به میزان بسیار زیادی نشان می‌دهند چه فکر می‌کنیم و چه حسی داریم. گشاد کردن چشم‌ها، بالا بردن ابروها و اخم کردن، نشانه‌هایی غیرکلامی هستند که احساسات واقعی شنونده را نشان می‌دهند. بسیاری از حالات صورت کاملاً شناخته‌شده بوده و به‌آسانی می‌توان به آن‌ها پی برد، مانند لبخند زدن و فشردن دندان‌ها به هم. ولی یادگیری تشخیص حالات ظریف‌تر صورت می‌تواند باعث شود در مقایسه با دیگران برتری داشته و بهتر بتوانید واکنش مخاطبان را پیش‌بینی کنید. حتی کسی که حسابی تمرین کرده تا صورت بی‌حالتی داشته باشد، ممکن است ناخودآگاه با گشاد کردن مردمک‌های چشم، باز و بسته کردن چشم‌هایش یا یک حرکت سریع و ظریف، حالت درونی‌اش را فاش کند. بنابراین، قدرت مشاهده خود را تقویت کنید تا بتوانید این ظرافت‌های ارزشمند را درک و از آن‌ها به نفع خود استفاده نمایید.

توانایی خواندن اشارات صورت وقتی کسی نزدیک شما نشسته است، ساده‌تر از زمانی است که او را از طریق لینک ویدیویی یا به‌صورت آنلاین می‌بینید، چون ممکن است حرکات ظریف قابل‌مشاهده نباشند. در این‌گونه شرایط، به دنبال سرنخ‌های غیرکلامی دیگری باشید که راحت‌تر شناسایی می‌شوند، مانند بالا بردن دست یا صدا. اندام‌های دیگر بدن نیز به‌اندازه صورت می‌توانند احساسات و عواطف را به‌خوبی منتقل کنند. حرکات دست‌ها، بازوها، انگشتان، و پاها، همگی می‌توانند برای ما یک دنیا حرف داشته باشند. بنابراین فرد را به‌طور کامل مورد مشاهده قرار دهید تا بتوانید افکار و عواطف او را به‌طور کامل بخوانید.

 

۳ـ از حرکات بدن برای تاثیرگذاری مثبت استفاده کنید

گاهی می‌توان از حرکات بدن به‌جای کلمات استفاده کرد، برای مثال تکان دادن دست هنگام سلام کردن یا بالا بردن انگشت شست برای تایید مخاطب. این حرکات به‌ویژه زمانی مناسب هستند که طرف مقابل، آن‌قدر به شما نزدیک نیست که با او صحبت کنید، اما می‌تواند شما را ببیند. زمانی که از حرکات بدن برای برقراری ارتباط یا سلام و احوالپرسی استفاده می‌کنید، حواستان باشد که مخاطب شما چه کسی است. برای مثال، حرکاتی مانند با انگشت نشان دادن ممکن است ازنظر برخی توهین‌آمیز باشد. بعضی از حرکات ممکن است ازنظر همکاران مسن‌تر، یا مدیران ارشد، بیش‌ازحد خودمانی  به نظر برسند. اما این موارد بین افراد مختلف، بسیار متفاوت است. هنگامی‌که مخاطب شما خارجی است، بسیار دقت کنید، چون ممکن است حرکات شما را اشتباه برداشت کند. حرکات متداول دیگری نیز هستند که می‌توانند نشان دهند دیگران چه حسی دارند. جویدن ناخن‌ها یا لب‌ها نشان‌دهنده ناراحتی، استرس و نگرانی است، یا زدن انگشتان روی میز یا زدن پاها به زمین می‌تواند نشان‌دهنده ناراحتی یا سررفتن حوصله مخاطب باشد.

حرکات بدن می‌توانند قدرت حرف‌هایتان را دوچندان کنند، اما می‌توانند از قدرت آن‌ها نیز بکاهند. بازی کردن با موها یا جواهرات به هنگام ارایه مطالب، یا پایین را نگاه کردن به هنگام مذاکره، نشان‌دهنده عصبی بودن یا نداشتن اعتمادبه‌نفس است. این کار شما ممکن است حواس مخاطب را پرت کند و به حرف‌های شما توجه نکند، یا آنکه باعث شود او فکر کند شما به حرف‌های خودتان اطمینان ندارید. حرکات تکراری نیز ممکن است بسیار ناراحت‌کننده باشند، درست مثل‌اینکه موقع حرف زدن، یک کلمه یا عبارت را مرتب تکرار کنید. ولی اگر از حرکات بدن به شکلی متعادل استفاده کنید، می‌توانند حرف‌ها و کلمات شما را تقویت کنند و مخاطب را متقاعد سازند. بنابراین حرکاتی را انتخاب کنید که با اهداف شما هماهنگی بیشتری دارند و از آن‌ها برای تاثیرگذاری مثبت استفاده کنید.

 

۴ـ حرکات بدن ، کوچک یا بزرگ، را تفسیر کنید

حرکات بدن، چه ظریف باشند و چه کاملاً مشهود، روشی است بدون کلام، برای نشان دادن واکنش ما به آنچه دیده‌ایم و شنیده‌ایم. هنگام گفتگو با دیگران، حواستان به شنونده باشد تا اشارات و حرکاتی را که ممکن است نشانه واکنش او باشد درک کنید؛ مانند تکان دادن سر یا تکان خوردن و بی‌قراری روی صندلی. علاوه بر حرکات مشهود، حرکات و تکان‌های ظریف را نیز فراموش نکنید؛ مانند تغییر بسیار نامحسوس در تنفس فرد یا الگوی پلک زدن او. اگر می‌خواهید موافقت کسی را جلب کنید، توانایی تشخیص این حالات رفتاری ظریف می‌توانند نشان دهند که تا چه اندازه در تاثیرگذاری روی او موفق یا ناموفق بوده‌اید.

سرعت حرکات نیز به هنگام تفسیر زبان بدن افراد اهمیت دارد. کند و محتاطانه بودن حرکات می‌تواند نشانه راحتی و اعتمادبه‌نفس باشد، درحالی‌که سریع بودن حرکات اغلب نشانه اضطراب، عصبانیت یا هیجان است. حرکات تکراری نیز می‌توانند عواطف فرد را به‌طور شفاف نشان دهند. برای مثال، دست کشیدن مکرر روی پیشانی می‌تواند نشانه عصبانیت یا ناامیدی باشد، یا تکان دادن مکرر سر به علامت تایید نشان می‌دهد که توانسته‌اید به‌طور کامل موافقت طرف مقابل را جلب کنید. بنابراین هنگامی‌که صحبت می‌کنید، وقت بگذارید و تمامی حرکات را با دقت مدنظر قرار دهید تا مهارت شما در مشاهده بیشتر و دقیق‌تر شود.