توجه به اموال فکری ضامن موفقیت شرکت‌های دانش‌بنیان است
مدرس کارگاه مالکیت فکری مطرح کرد

توجه به اموال فکری ضامن موفقیت شرکت‌های دانش‌بنیان است

هر شخصی باید برای حفاظت از مالکیت فکری خود از ابزار حقوق مالکیت فکری بهره بگیرد. در این راستا باید متناسب با آن مال فکری حمایت حقوقی لازم را کسب کند؛ مثلا علامت تجاری و یا اختراع تا زمانی که طبق قانون به ثبت نرسند قابل حمایت نیستند.

گفت‌وگوی پیش رو با حمیده زابلی، مدرس کارگاه، کارشناسی ارشد رشته مالکیت فکری از دانشگاه علامه طباطبایی، وکیل پایه یک دادگستری و مدیر و موسس مجموعه تخصصی بیان، به مناسبت برگزاری همایش ملی شرکت‌های دانش‌بنیان از منظر حقوق و اقتصاد در دانشگاه آزاد اسلامی یزد با رویکرد اقتصادی کارگاهی و با عنوان جذاب و پرکاربرد مالکیت فکری را می‌خوانیم.

تعریف مالکیت فکری از دیدگاه و منظر قانونی چیست و تاریخچه‌ای از آن را در کشور بیان کنید
.

مالکیت فکری شاخه جدیدی از حقوق در ایران است که به حمایت از افکار و ایده های خلاقانه افراد می‌پردازد و برای نخستین‌بار در سال ١٣١٠ قانونی با عنوان قانون ثبت علایم و اختراعات در ایران تصویب شد که از علامت تجاری و اختراعات حمایت می‌کرد. بعد از آن در سال ١٣٤٨ در زمینه کپی رایت قانون حمایت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان تصویب شد که از حقوق پدیدآورندگان آثار علمی، ادبی و هنری حمایت می‌کند و اکنون نیز لازم الاجراست.

حقوق مالکیت فکری، رویکرد عینی افکار خلاقانه را تحت حفاظت خود قرار می‌دهد و بنابراین، ایده محض که در ذهن است برای کسب امتیازات حمایتی باید یکی از اشکال ظاهری مانند کتاب، اثر سمعی و بصری، علامت، اختراع ، نرم افزار و ... به خود بگیرد.

مالکیت فکری یا Intellectual property law به طور سنتی به دو شاخه حقوق مالکیت صنعتی و حقوق مالکیت ادبی و هنری تقسیم بندی می‌شود.

حقوق مالکیت صنعتی شامل علایم تجاری، اختراعات، طرح‌های صنعتی، اسرار تجاری، دانش فنی، گونه‌های جدید گیاهی و... می‌شود و حقوق مالکیت ادبی و هنری یا کپی رایت و حقوق مولف نیز شامل همه آثار علمی، ادبی و هنری در هر شکل و قالبی اعم از مقاله، نقشه، ترجمه، مجسمه، آثار سمعی و بصری و... می‌شود.

مالکیت فکری یا معنوی دارای دو بعد حقوق مادی و معنوی است که در بعد مادی به پدیدآورنده اثر، حقوق مادی من جمله فروش، عرضه، واردات و صادرات، چاپ و تکثیر و انتشار اثر را اعطا می‌کند و دارای مدت محدود حمایتی است که این مدل حمایتی در اموال فکری متفاوت، فرق می‌کند.

 حقوق معنوی که به آن حق انتساب اثر و مال فکری گفته می‌شود، صرفا متعلق به پدید‌آورنده اثر است و غیر قابل انتقال به دیگری و حتی محدود به زمان و مکان نیز نیست. در واقع حقوق معنوی می‌گوید که اثر فکری نمی‌تواند به نام دیگری به جز پدیدآورنده آن در‌آید.

چه زمان یک فرد حقیقی و یا شرکت می‌تواند ادعا کند که مالکیتی بر فکر و یا اندیشه‌ای دارد و راه‌های ثبت این موضوع چیست؟

هر شخصی برای حفاظت از مال فکری خود باید از ابزار حقوق مالکیت فکری بهره بگیرد. در این راستا باید متناسب با آن مال فکری حمایت حقوقی لازم را کسب کند مثلا علامت تجاری یا اختراع، تا زمانی که طبق قانون به ثبت نرسند قابل حمایت نیستند.

درباره آثار کپی رایتی نیز نیازی به طی کردن تشریفات ثبت نیست و به محض بیان شدن، مورد حمایت قرار می‌گیرند اما ثبت آن‌ها دلیلی برای اثبات مالکیت بر آن اثر است. برای ثبت این اموال در سطح داخلی و سطح بین‌المللی می‌توان اقدام کرد. برای کسب حمایت در خارج از کشور حتما باید در آن کشور به ثبت برسد.

ثبت اموال فکری در ایران به منزله ثبت بین‌الملل نیست و طبق اصل سرزمینی بودن قوانین باید آن‌ها را در هر کشوری که بازار هدف محصولات و یا خدمات ما هست به طور جداگانه طبق قوانین آن کشورها به ثبت برسانیم. افکار محض مورد حمایت قانون ایران نیست. برای کسب حمایت‌های قانونی دارنده فکر خلاق باید لباسی بر تن آن‌ها کند. اما صاحبان ایده می‌توانند با سایر ابزارهای حمایتی از آن دفاع کنند تا در صورت افشا بتوانند علیه سواستفاده‌کنندگان طرح دعوی کنند.

در صورتی که به دقت از مال فکری طبق قوانین محافظت شود، دارنده و مالک آن می‌تواند به استناد مواد قانونی، ناقضان و متقلبان را تحت پیگرد قانونی قرار دهد و جبران خسارت وارده را مطالبه کند.

به نظر شما چقدر برگزاری همایش‌هایی مانند همایش شرکت‌های دانش‌بنیان از منظر حقوق و اقتصاد برای آشنا شدن شرکت‌ها با حقوق قانونی خود در کنار ایده‌پردازی موثر است؟

با توجه به این‌که در عصر دانایی محور قرار داربم و یکی از زیرساخت‌های ضامن موفقیت اقتصادی شرکت‌ها به‌ویژه شرکت‌های دانش‌بنیان، توجه به همین اموال فکری است. به نظر من برگزاری این همایش می‌تواند کمک بزرگی به توسعه این شاخه جدید حقوقی و متعاقب آن به پیشرفت شرکت‌های دانش بنیان با استفاده از حقوق مالکیت فکری باشد.

بیشتر داشته‌های شرکت‌های دانش‌بنیان از جنس دارایی فکری است. بنابراین باید به طور دقیق این اموال فکری مدیریت و حمایت قانونی شوند. برای ورود به اقتصاد جهانی نیز باید با ادبیات خاص دنیای تجارت که یکی از عمده مباحث آن، حقوق مالکیت فکری هست، آشنا شد.

به هرحال برگزاری این همایش می تواند باعث آگاهی شرکت‌های دانش‌بنیان از مباحث حقوق مالکیت فکری شده و بتوانند بهتر اموال فکری خود را شناسایی، مدیریت و حمایت کنند و از این فرصت بزرگ نهایت استفاده را ببرند.