مصاحبه با استارت‌آپ شباویز، شبکه اجتماعی کتابخوان‌ها و کتاب‌زیست‌ها

مصاحبه با استارت‌آپ شباویز، شبکه اجتماعی کتابخوان‌ها و کتاب‌زیست‌ها

مصاحبه

شباویز در قالب شبکه‌ای اجتماعی فعالیت می‌کند و قابلیت‌های کاربردی و ویژه‌ای در حوزه نشر و کتاب دارد که می‌تواند تمامی اقشار مرتبط به کتاب از جمله، نویسنده، ناشر، اصحاب رسانه، پژوهشگران و شبکه‌های فرهنگی را با جذابیت‌های بسیار متنوع، به خود جذب کند و یکی از عمده فعالیت‌های باشگاه فرهنگی شباویز تولید محتوا به صورت مدیا در حوزه فرهنگ با تمرکز فعلی در حوزه کتاب و کتاب‌دوستان است. شباویز یک نهاد خصوصی و وابسته به «موسسه فرهنگی چارسوق» است. در ادامه گفت‌و‌گوی «صدیقه توکل» از اعضای تیم استارت‌آپ «شباویز» را با مرکز کسب‌و‌کارهای نوپا، درباره مشکلات این استارت‌آپ را می‌خوانید.

 

خودتان را معرفی کنید.

باشگاه فرهنگی «شباویز» شبکه اجتماعی فرهنگ و هنر است که در ۴ فاز کتاب، سینما، تئاتر و موسیقی طراحی شده است. در فاز نخست که «کتاب» است، ما تا حدودی پیش رفتیم و در نمایشگاهِ بین‌المللی کتاب برای نخستین‌بار حضور پیدا کردیم. هدف «شباویز» تبدیل شدن به فضایی مجازی برای فراغت فرهنگیِ و دسته‌جمعی است که خلا آن احساس می‌شد. برای پر کردن این خلأ، ما شباویز را بر اساس تجربه‌ای به نام کتاب‌فروشی «اگر» در خیابان ۱۶ آذر داشتیم و جلسات نقد کتاب را در آن برگزار می‌‌شد، راه‌اندازی کردیم. در آن‌جا می‌توانستیم با یک شبکه اجتماعی به نام «گودریدز» موج خوبی ایجاد و مردم را به کتاب‌خوانی تشویق کنیم. بعد از آن به این نتیجه رسیدیم که چرا خودمان این شبکه اجتماعی را طراحی نکنیم.

 

درباره نحوه اجرای این کار توضیح دهید؟

طراحی شبکه اجتماعی شباویز کاملا مبتنی بر معماری مدرنِ شبکه‌های اجتماعی است. در واقع ساختار آن کاملا پیشرفته است و همه امکانات یک شبکه اجتماعی را ازجمله امکان داشتن یک صفحه شخصی، امکان ارسال پیام در قالب‌های مختلف متن، ویدیو، عکس، اشتراک لینک، پُست و کامنت، لایک کردن دارست. علاوه بر این، شباویز در حوزه کتاب و حوزه‌های دیگری که در فازهای بعدی به آن اضافه می‌شوند، امکاناتی اختصاصی دارد. مثلا می‌توانید برای خودتان کتابخانه شخصی بسازید، مشخص کنید که قصد خواندن چه کتاب‌هایی را دارید و در حال مطالعه چه کتاب‌هایی هستید. می‌توانید لیست کتاب‌ها را بنویسید و دسته‌بندیِ موضوعی کنید. البته متن کتاب‌ها در شباویز وجود ندارد. در واقع فضای شباویز (در حال حاضر در فاز کتاب) فضای تعاملِ دسته‌جمعی است. در فازهای بعدی امکاناتی مانند صحبت کردن راجع به حوزه‌های مورد علاقه، استفاده ازنظرات دیگران، امکان ساخت گروه و صفحه در شباویز، شکل‌گیری گروه‌های کتاب‌خوانی بیشتر، نقد‌ کتاب‌ها توسط دوستان علاقه‌مند به این حوزه، ساخت شخصیت‌های داستانی در شباویز و درج مشخصات برای آن‌ها هم به‌صورت رسمی و هم این‌که کاربران خودشان اضافه کنند، افزوده می‌شود.

 

 شباویز را چه زمانی راهاندازی کردید؟

دو، سه سالی است که پروسه فنی شباویز طی می‌شود اما شروع آن از نمایشگاه کتاب بود. ابتدا کتاب‌فروشی داشتیم که به دلایلی بسته شد اما علاقه‌مندی به حوزه فرهنگ وجود داشت. یک یا دو سال بعد یعنی در سال ۹۰ و ۹۱، ایده طراحی شباویز شکل گرفت. شباویز ازنظر فنی به‌سرعت طراحی شد اما به این نتیجه رسیدیم که باید با معماری مدرن‌تری آن‌ها طراحی کنیم. الان کاملا با معماریِ شبکه‌های اجتماعی در دنیا مطابقت داشته و می‌تواند کمک کند.

 

آیا سرمایهگذار دارید؟

ما تیم نرم‌افزاری داریم که استارت‌آپ است. این تیم در ابتدا ۲ نفر بودند اما در حال حاضر، تعداد آن به ۱۵ نفر رسیده است. این تیم در کنار انجام کارهای نرم‌افزاری، به‌تناسب کار، بخشی از درآمدش را در شباویز سرمایه‌گذاری می‌کند. قبلا ممکن بود ۲۰ تا ۴۰ درصد سرمایه‌گذاری کند اما الان ظرفیت سرمایه‌گذاری خود را بیشتر کرده است. به‌گونه‌ای طراحی شده بوده که با درآمدش بتوانیم شباویز را هم راه‌اندازی کنیم. به‌جز این سرمایه‌گذاری، شتاب‌دهنده خاصی برای حمایت از استارت‌آپ خود نداریم.

 

از مسائل و مشکلاتتان بگویید.

یکی از مشکلات کار کردن در حوزه فرهنگی، این است که خیلی درآمدزا نیست. استارت‌آپ‌ها بیشتر به دنبال فعالیت‌های اقتصادی و خدماتی هستند که سریع به درآمد برسند اما در استارت‌آپ‌های فرهنگی، واقعیت این است که حمایت از هر نوع آن (دولتی یا نهادهای خصوصی) بسیار مهم است و باید از این حوزه حمایت کنند.

مشکل نبود بودجه، از مشکلات اصلی دیگر است. تیم نرم‌افزاری ما ۶۰، ۷۰ درصد انرژی‌اش را روی کارهای دیگر می‌گذارد تا بتواند به پول و درآمد برسد و در کنارش ۴۰ درصد انرژی‌اش را هم روی شباویز می‌گذارد. به نظرم موردی که استارت‌آپ‌های فرهنگی به آن نیاز بالایی دارند، حمایت‌های دولتی است. با توجه به امکانات موجود و طرح کسب‌وکاری که برای شباویز نوشتیم، به مواردی مانند فروش بلیت برنامه‌ها و رویدادهای فرهنگی، کنسرت موسیقی، سینما و تئاتر، برنامه‌های جوایز، فروش کتاب به‌صورت الکترونیک و مجازی فکر کردیم که درآمدزایی ایجاد کنند.

 

این کار را کردید؟

خیر. در حال حاضر شروع به فروش و ارسال کتاب‌های چاپی کرده‌ایم. برنامه‌هایی هم برای تبلیغ فضای کتاب‌خوانی داریم مثل تبلیغات و معرفی انتشارات، نویسندگان، برنامه‌ها و از این دست کارها.

 

آیا تاکنون با اتحادیه کتاب‌فروشان ارتباط برقرار کرده‌اید؟

این‌ها برنامه‌هایی است که برای آینده در نظر داریم. تا الان درگیر راه‌اندازی شباویز بودیم و کمی هم تولید محتوا کردیم. برای بهتر دیده شدن شبکه اجتماعی تولید محتوا ضروری است.

 

در حوزه تبلیغات برای برندسازی چه کارهایی کرده‌اید؟

برنامه برندینگ برای شباویز تا حدودی نوشته شده است اما به خاطر مشکلات مالی هنوز آن را شروع نکرده‌ایم. یکی دو بار تبلیغات کوتاهی در شبکه‌های اجتماعی داشته‌ایم. در شبکه‌های اجتماعی تلگرام، اینستاگرام، توییتر و فیس‌بوک هم فعالیت داریم. برنامه‌ای که داریم بازتاب رویدادهای فرهنگی در شباویز است. در حوزه کتاب این کار را می‌کنیم. درواقع از اسفند‌ماه هر رویداد مهمی که در حوزه کتاب رخ‌داده، مانند لاک‌پشت پرنده، جشن کتاب کودک و نوجوان و نمایشگاه کتاب را بازتاب داده‌ایم. از نمایشگاه کتاب حدودا ۴۰ کلیپ به‌صورت تصویری تولید کردیم، یعنی توان فنی برای تولید هرگونه رسانه را داریم و می‌توانیم به اشتراک بگذاریم. حضور در این‌جا خودش تبلیغ برای شباویز است. چون مخاطب تخصصی ما در این فضا است. مخاطبان ما نویسندگان، ناشران و خوانندگانی است که به این حوزه علاقه‌مند هستند.

 

الان شباویز چند کاربر دارد؟

در حال حاضر حدود ۱۲۰۰ کاربر دارد و این تعداد در خود برنامه هم نمایش داده می‌شود.

 

چقدر درگیر مجوز هستید؟

ما به دنبال آن بودیم که یک موسسه فرهنگی پیدا کنیم تا شباویز بتواند در حوزه کتاب از آن کمک بگیرد اما واقعیتش این است که درگیری‌های زیادی برای مجوز وجود دارد. ما باید کمی کارمان را به‌پیش ببریم تا نیاز به مجوز داشته باشد.

اولویت اصلی در تبلیغات و فعالیت‌های رسانه‌ای گرفتن مجوز نیست. بلکه مشکل اصلی مربوط به بودجه است. هزینه تبلیغات بسیار بالا است و برای استارت‌آپ فرهنگی نیز جذب سرمایه مشکل است. چون استارت‌آپ‌های فرهنگی ازنظر مالی نسبت به استارت‌آپ‌های خدماتی قطعا دیربازده‌تر بوده و بنابراین زمان بیشتری نیاز دارند. در فعالیت‌های رسمی مانند ثبت لوگو و گرفتن نماد الکترونیکی، چالش‌هایی وجود دارد که عبور کردنی هستند اما هنوز با آن‌ها روبرو نشده‌ایم.

 

فعالیت‌های خودتان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

چشم‌اندازی شباویز، تبدیل شدن به بزرگ‌ترین فراغت مجازی فرهنگیِ دسته‌جمعی در درجه نخست در ایران است اما علاقه‌مندیم که حوزه‌های خاورمیانه و کشورهای همسایه را نیز به آن اضافه کنیم. چندزبانه شدن شباویز در برنامه ‌آینده‌ما وجود دارد اما باید در ابتدا بتوانیم در ایران سنگ‌بنای درستی ایجاد کنیم. ما تلاش زیادی برای معرفی شباویز می‌کنیم که کاربر داشته باشیم و محتواهای شبکه اجتماعی را غنی‌تر کنیم. مزیت خیلی مهمی که شباویز نسبت به همه شبکه‌های اجتماعی کتاب‌خوانی دارد، این است که آرشیو منسجمی از کتاب‌ها، نویسندگان و حتی شخصیت‌های داستانی در آن وجود دارد و وقتی بخواهید کتابی را بخوانید یا راجع به یک رویداد فرهنگی یا فیلم صحبت کنید، به نظر من شباویز توان آرشیو کردن بالایی برای این‌ها دارد و این قابلیت به کسانی که اهل این حوزه هستند کمک بسیار زیادی می‌کند تا راحت‌تر به منابعِ اطلاعاتی که می‌خواهند دست پیدا کنند.

 

شما از مسئولان چه درخواستی دارید؟

به نظرم استارت‌آپ‌های فرهنگی واقعا نیاز به حمایتِ دولتی دارند چون فرهنگ در ایران یک حوزه کاملا دولتی است. البته نه‌فقط در ایران بلکه در همه کشورهای دنیا، فرهنگ موردی است که از طرف دولت حمایت می‌شود؛ یعنی دولت‌ها برنامه‌های فرهنگی زیادی برای این کارها دارند و فعالیت‌های فرهنگی را خصوصی‌سازی و برون‌سپاری می‌کنند. ما هم همین نظر را داریم؛ یعنی ما می‌توانیم در این حوزه بازویی برای دولت باشیم و می‌توانیم برای دولت کارهای فرهنگی‌اش را انجام دهیم. واقعا حمایت‌های دولتی خیلی ضروری است و نیازش احساس می‌شود. نه این‌که هیچ حمایتی نباشد اما حمایتی که بتواند در درجه اول کمک کند وجود ندارد. دولت باید به این حوزه، حمایت مالی و پشتیبانی‌های اجتماعی فرهنگی کند.

 

در حال حاضر تیم شما چند نفر است؟

۱۵ نفر در تیم ما فعالیت می‌کنند که درگیر کتاب هستند. همه آن‌ها دغدغه فرهنگی دارند و در حوزه‌های فرهنگی فعالیت می‌کنند. در حال حاضر زیرساخت‌ها آماده هستند، فقط مرحله‌به‌مرحله باید رونمایی شود که بتواند نظر مخاطب را جلب کند.