نشست هم‌اندیشی وزیر ارتباطات با فعالان حوزه استارت‌آپی برگزار شد
ایران باید از اقتصاد دیجیتال جهانی سهم داشته باشد

نشست هم‌اندیشی وزیر ارتباطات با فعالان حوزه استارت‌آپی برگزار شد

نشست هم‌اندیشی، محمد‌جواد آذری جهرمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با فعالان حوزه کسب‌و‌کارهای نوپا ظهر روز شنبه ۳۰ دی‌ماه ۱۳۹۶ با حضور نمایندگانی از حوزه استارت‌آپ‌ها، رسانه‌ها، سرمایه‌گذاران و شتاب‌دهنده‌ها در محل ساختمان مرکزی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات برگزار شد.


عطا خلیقی، دستیار امور جوانان سازمان فناوری اطلاعات ایران و مدیر اجرایی مرکز توانمند‌سازی و تسهیل‌گری کسب‌وکارهای نوپا در ابتدای این برنامه گفت: به‌دلیل بحث مورد تاکید این روز‌ها در اکوسیستم استارت‌آپی از وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات درخواست شد نشستی با حضور نقش‌های مختلف اکوسیستم استارت‌آپی ایران برگزار شود تا هم کارهایی که قرار است در آینده انجام دهید و هم مشکلات فعلی که وجود دارد را با آقای وزیر در میان بگذاریم و با مشورت گرفتن از ایشان برای آینده برنامه‌ریزی کنیم. در حوزه اینترنت و محدود‌سازی و امکان تاثیر آن بر کسب‌وکارها هم مباحثی مطرح شده بود، لطفا مشکلات خود را با آقای وزیر درمیان بگذارید که برای آینده تصمیم‌گیری بهتری داشته باشیم تا با کمتر شدن مشکلات پیشرفت سریع‌تری داشته باشیم.

سپس وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات اظهار کرد: علاقه‌مند بودیم که این نشست زودتر از این‌ها برگزار شود اما تغییرات و تحولات در عرصه ICT کشور آن‌قدر سریع است که خیلی زود فرصت را از دست می‌دهیم. ابتدا نقطه‌نظرات و دیدگاه‌های دوستان را بشنویم و پس از شنیدن پاسخ ها تصمیماتی برای ادامه راهبرد و توسعه کبسب و کارهای نوپا در کشور که مزایای زیادی دارد و در بخش آخر صحبت‌ها به آن خواهم پرداخت، یک برنامه راهبردی با هم داشته باشیم که با همفکری هم کار را پیش ببریم. من بیشتر علاقه‌مندم که شنونده باشم اگر انتقادات و پیشنهاداتی وجود دارد علاقه‌مندم بدون لکنت زبان و با صراحت مطرح کنید که ما تا جایی که در حیطه مسئولیت ماست پاسخگو باشیم و مواردی که نیاز به پیگیری دارد را نیز مورد پیگیری قرار دهیم.

پس از این، مهم‌ترین چالش‌های اکوسیستم از سوی حاضران که نمایندگانی از حوزه‌های سرمایه‌گذاری، شتاب‌دهندها و حوزه‌های مختلف استارت‌آپی‌ مانند: رسانه، آموزش، کرادفاندینگ، کاریابی، بیمه و حوزه فنی بودند مطرح شد.


فرشاد وکیل‌زاده، مدیر استارت‌آپ«زنبیل» و دبیر اتحادیه کشوری کسب‌وکارهای مجازی در این‌باره گفت: اکنون چند کسب‌و‌کار شناخته شده داریم که مردم عادی و مسئولان با آن‌ها درگیر هستند؟ چه مقدار از این کسب‌وکارها ناشی از نوآوری‌ها و چه مقدار ناشی از کپی‌برداری نمونه‌های موفق خارجی بود؟ در توسعه این کسب‌وکارها چه مقدار سرمایه داخلی موثر بوده و چه مقدار وابسته به سرمایه‌گذار خارجی بودیم؟ آیا توسعه فنی ما فقط بر اساس دانش فنی خودمان و سرمایه‌های داخلی بود یا براساس حوزه‌های بکر موجود بود که سرمایه‌گذار خارجی را تشویق به ورود به این حوزه کرد؟ اگر به هر دلیل ممکنی ورود سرمایه به کشور ما دچار اختلال شود، چه پیش‌بینی‌ای از آینده می‌توان داشت؟ آیا بروز مشکل برای هر یک از کسب‌وکارهای بزرگ کل اکوسیستم را تحت تاثیر قرار نمی‌دهد؟ چرا عمده حمایت‌ها فقط از استارت‌آپ‌‌های خاص می‌شود؟در صندوق نوآوری و شکوفایی بیشترین استفاده از منابع به عنوان‌‌های مختلف مانند «دانش‌‌بنیان» یا «دانش‌‌بنیان صنعتی» نصیب کدام استارت‌‌آپ‌‌ها می‌شود؟ آیا در اکوسیستم یک انحصار شکل نگرفته است و یکی دو مجموعه کل بازار را در دست نگرفته‌اند؟ آیا این انحصار کل اکوسیستم را تحت تاثیر قرار نمی‌دهد؟

او ادامه داد: چه کارهایی باید انجام داد تا بتوان فضایی را فراهم کرد تا مواردی که مدنظر دولت برای اشتغال‌زایی است، تامین شود؟ آیا اگر به سمت فضای انحصاری برویم، فضای اکوسیستم ما که بنا بر گفته آقای جهرمی فوق‌العاده قابلیت اشتغال‌زایی دارد، باز هم این امکان را خواهد داشت؟ اینکه در حال حاضر کل بازار در اختیار چند VC محدود است، به عنوان یک استارت‌آپ جدید چطور می‌توان وارد چنین فضایی شد.

وکیل‌زاده تاکید کرد: به جای آن‌که به سمت کمک مالی به استارت‌آپ‌ها برویم می‌توانیم بر موارد دیگری چون آموزش، مالیات، تامین نیروی کار متخصص و تبلیغات رایگان تمرکز کنیم. ما در حالی جوانان را به راه‌اندازی کسب‌وکار نوپا ترغیب می‌کنیم که بسیاری از آن‌ها شناختی نسبت به کسب‌وکار و ساختارهای شرکتی ندارند. مثلا این روزها به واسطه موفقیت تاکسی‌های اینترنتی و فروشگاه‌های اینترنتی، درخواست‌های زیادی در این زمینه برای اتحادیه ارسال می‌شود. دولت باید با کمترین هزینه فضای آموزش یک استارت‌آپ را راه‌اندازی کند و به کسانی که قصد راه‌اندازی کسب‌وکار دارند چارچوب‌‌‌های بیزینس را نشان دهد، تا بدانند که چه پارامترهایی را باید رعایت کنند، چه رقبایی در بازار وجود دارند، چه مزیت‌ رقابتی را باید خلق کنند و چه تکنولوژی‌ها و امکاناتی را در اختیار دارند.

مورد مهم دیگر که دغدغه بسیاری از استارت‌آپ‌هاست بحث مالیات است، استارت‌آپ‌ها در سال اول تاسیس خود نه‌تنها درآمدی ندارند بلکه وابسته به سرمایه هستند، چرا باید استارت‌آپ‌هایی که هنوز به درآمد نرسیده‌اند، دغدغه‌های مالیاتی داشته باشند؟ دولت می‌تواند سازوکارهایی را فراهم کند که استارت‌آپ‌های کوچک در دو تا سه سال اول کار خود چنین دغدغه‌ای را نداشته باشند. چون این کسب‌وکارها در ابتدای کار خود مشکلات زیادی دارند، دغدغه‌های مالیاتی و دغدغه‌های تامین اجتماعی به کسانی که هنوز فضای کسب‌وکار را نمی‌شناسند دغدغه‌های مازادی وارد می‌کند و آن‌ها را از تمرکز بر کارشان باز می‌دارد.

او با بیان این‌که استارت‌آپ بعد از خلق ایده و تولید محصول، نمی‌داند چگونه محصولش را به جامعه معرفی کند، گفت: دولت می‌تواند تبلیغات رایگان برای کسب‌و‌کارهای نوپا و کارآفرین‌ها در رسانه ملی داشته باشد؛ اما چون تمامی تبلیغات تلویزیونی خصوصی‌سازی شده است، این امکان در حال حاضر برای کسب‌وکارهای نوپا وجود ندارد. در بحث تامین نیروی کار حرفه‌ای و متخصص نیز مشکل داریم. چرا سازمان آموزش عالی ما این نیاز زیرساختی را برطرف نمی‌کند؟


پویا پیرحسینلو، مدیرعامل و هم‌بنیان‌گذار «ابرآروان» اظهار کرد: برخلاف جو حاکمی که در رای اعتماد به شما (وزیر) مطرح بود، استارت‌آپ‌ها فارغ از هر جناحی که داشتند به دلیل امیدوار بودن به شجاعت وزیر جوان و ایستادن او در برابر برخی از مسایل از شما حمایت کردند. این بوده ولی امیدواریم بسیار بیشتر از این اتفاق بیفتد.

ما علاقه‌مند به اصلاحات در کشور هستیم ولی این اصلاحات قرار است با چه سرعتی اتفاق بیفتد؟ آیا اصلاحات فقط به معنی این است که سایت‌های جدیدی فیلتر نمی‌شوند و وضعیت از این بدتر نمی‌شود؟ یا اصلاحات انقدر آهسته اتفاق می‌افتد که به عمر هیچ‌یک از ما نمی‌رسد؟

ما نیاز داریم که افرادی شجاعی در صدر قرار بگیرند، جلوی یک سری از مسایل بایستند و جلوی اشتباهات گذشته را بگیرد. برای نمونه همان‌طور که شما بارها به این مساله اشاره کردید تلگرام قدرت گرفته چرا که توییتر، یوتیوب، فیسبوک و صدها شبکه اجتماعی که هیچ مشکلی نداشتند فیلتر شدند. نیاز است یک جا تصمیمات شجاعانه‌ای گرفته شود و در برابر این‌ها ایستاد.

باید مفهوم اینترنت و اینترانت برای افرادی که خارج از دولت قدرت دارند، باز شود. اینکه یک شبکه ملی ایجاد کنیم و به واسطه ایجاد یک شبکه اجتماعی قوی اجازه فیلتر کردن به خودمان بدهیم درست نیست. حتی با وجود یک شبکه اجتماعی قوی با ۲۰ میلیون کاربر باز هم ممکن است کاربری بخواهد از واتس‌اپ، تلگرام و فیسبوک استفاده کند و با یک خارجی صحبت کند.

یا با وجود خوب بودن آپارات آیا می‌توانیم به یک خارجی بگوییم ویدئوی سالم آموزشی خود را در یوتیوب نگذار و آن‌را در آپارات منتشر کن؟ ما که نمی‌خواهیم به کره شمالی تبدیل شویم. اگر می‌خواهیم کره شمالی شویم، باید از هر چیزی بومی آن را بسازیم و قید اینترنت را هم بزنیم تا فعالان این حوزه هم بدانند که هیچ اصلاحی در این زمینه اتفاق نمی‌افتد.

او یادآور شد: امام جمعه تهران اکانت توییتری می‌سازد که با ایرانیان خارج از کشور در ارتباط باشد اما این اجازه به سایر افراد داده نمی‌شود. این پارادوکس‌ها و دروغگویی‌ها باید در جامعه ما از بین برود. باید شجاعتی وجود داشته باشد که بگوییم این دروغگویی است. این که مسئولان بتوانند از شبکه‌های اجتماعی فیلتر شده استفاده کنند و مردم نتوانند خلاف واقع است و درست نیست.

در اتفاقات اخیر کسب‌وکار ما و بسیاری از کسب‌وکارهای دیگر متضرر شدند. تحقیق کردم که ببینم آیا می‌شود شکایت کرد؟ دیدم حتی در شورای عالی اداری نمی‌توان از ۱۰ روز اختلال در شبکه اینترنت شکایت کرد و ثابت کرد که این اختلال به ضرر کسب‌وکارهای نوپا بوده است که آقای خرم‌آبادی نگوید هیچ تراکنشی کم نشد و هیچ ترافیکی اتفاق نیفتاد. آیا وزارت ارتباطات نمی‌تواند شکایتی ترتیب دهد و ما بتوانیم از نهادهای بالادستی برای این ۱۰ روز ۱۰۰۰ تومان خسارت بگیریم که ثابت کنیم این اختلال به ضرر کسب‌وکارهای نوپا بوده است؟

برجام اتفاق بسیار خوبی بود و امیدواریم دیپلماسی در وزارتخانه هم بتواند کاری کند تا تحریم‌هایی که در این حوزه وجود دارد برطرف شود، ما بارها به شوخی و طنز در توییتر گفته‌ایم که ما در این بین گیر افتاده‌ایم؛ نیمی از سایت‌ها را ایران فیلتر کرده و نیمی از سایت‌ها را خارجی‌ها تحریم کرده‌اند. لطفا در جلسه توجیهی که برای دوستان گذاشته می‌شود توضیح دهید که وی‌پی‌ان فیلتر شکن نیست، بلکه مخفف Virtual Private Network است و از آن استفاده کاری و تجاری می‌شود و قطع کردن آن باعث ضربه‌های جبران‌ناپذیری به بعضی از بیزینس‌ها می‌شود.

از حوزه روابط بین‌الملل هم انتظار حمایت داریم، خیلی از سایت‌ها با شرکت‌های ایرانی نمی‌توانند ارتباط بگیرند و به همین دلیل خیلی از کسب‌وکارها شرکت‌های خود را در اروپا ثبت می‌کنند ولی باز هم ما نیازمند حمایت دولتی در بخش روابط بین‌الملل هستیم. دولت دوست دارد از کسب‌و‌کارهای نوپا حمایت کند، حضور شرکت‌های دانش‌بنیان و آقای ستاری در پنج سال اخیر، همچنین اتفاقات یک سال گذشته بسیار موثر بوده است، ولی این کافی نیست.

بیش از آن‌که استارت‌آپ‌ها به کمک‌های بلاعوض نیاز داشته باشد، نیازمند ایستادگی جلوی مشکلاتی چون روند اداری بیمه است. مثلا شرکت ما پنج‌ماه است که درگیر مفاصا حساب شده و بیمه می‌خواهد پول ناحقی را از ما بگیرد و روند اداری آن آن‌قدر طول می‌کشد که ما بسیاری از فاکتورها را از شرکت‌ها خصوصی و دولتی نمی‌توانیم بگیریم. تسهیل روند امور کمک زیادی به استارت‌آپ‌ها می‌کند.

فیلتر کردن سرویس خارجی نه‌تنها هیچ حمایتی نمی‌کند بلکه خیانت و ظلم به سرویس داخلی است و مردم بی‌اعتمادتر می‌شوند. در جریانات اخیر برخی از آی‌پی‌های کلود فلر فیلتر شده بود و ما نگران این بودیم که اگر کلود فلر فیلتر شود ما چگونه باید ثابت کنیم که هیچ باندی نداریم و هیچ دست‌های پشت‌پرده‌ای نیست و ما کاری با اطلاعات مردم نداریم.


امین امیرشریفی، مدیرعامل «کافه‌بازار» دیگر سخنران این نشست بود. وی گفت: بحث رقابت سرویس‌های ایرانی و خارجی جدی است. از مشکلات جدی رقابت کافه بازار با گوگل پلی که یک سرویس مشابه فعال در ایران است و مردم از آن استفاده می‌کنند محدودیت‌های تبعیض‌آمیز محتوایی است. برخی محتواها، اپلیکیش‌ها و بازی‌ها با دستورهایی از جاهای مختلف از سایت حذف می‌شوند در حالی که همان محتوا روی پلتفرم‌های دیگر به راحتی در دسترس مردم است.

دستور حذف محتوا از جاهای مختلف به دست ‌ما می‌رسد، حکمی از یک قاضی که دستور حذف یک اپلیکیشن را می‌دهد که در بحث آپارات این اتفاق افتاد. نهادهایی مانند کمیته فیلترینگ، نهادهای دولتی، بنیاد بازی‌های رایانه‌ای و جاهای مختلف دیگر نیز در این دسته هستند. تبعیض دیگری که وضع شده است و به پلتفرم ما ضربه زیادی می‌زند بحث عوارضی است که بنیاد بازی‌های رایانه‌ای در لایحه بودجه آورده است؛ اینکه ۱۰ درصد عوارض از بازی‌های خارجی دریافت شود که فقط کافه بازار این عوارض را پرداخت می‌کند.

این مشکلات از این جهت است که وقتی دست ما فقط به سرویس‌های داخلی می‌رسد بیشترین ضربه‌ها و محدودیت‌ها را به سرویس‌های داخلی می‌زنیم و این اتفاق‌های مشابه ممکن است برای دیگر سرویس‌های نیز رخ دهد.

به اعتقاد من یکی از دلایلی که ما پلتفرم مسیجینگ داخلی نداشتیم محدودیت‌های محتوایی بود که باعث شده تلگرام بزرگ شود و ما به فکر فیلتر کردن آن بیفتیم. ممکن است که روزی اتفاقاتی برای کافه بازار بیفتد که به فکر نحوه برخورد با گوگل پلی و فیلتر کردن آن بیفتیم.

درخواست دیگری که از وزارت ارتباطات داریم که ممکن است برخی از قسمت‌های آن مربوط به خارج از وزارت ارتباطات و برخی مربوط به خارج از دولت باشد همراهی با بخش خصوصی در مشکلاتی که در بخش‌های دیگر وجود دارد و ساختارمند کردن آن‌ها باشد. مثلا در مورد فیلترینگ بحثی را پیش بردید که به نظر می‌رسد خیلی جذاب است و می‌تواند کمک کند که کمتر این اتفاق بیفتد.

یکی دیگر از مشکلات سایر بخش‌ها مربوط به سازمان امور مالیاتی است، بحث فاکتور کاغذی یا مواردی که بعضا قانون آن هم آمده ولی اجرا نمی‌شود. که گاهی فقط برای نبود یک فاکتور کاغذی همه دفاتر را رد می‌کنند. بحث مهم دیگر مربوط به نامشخص بودن مسئولیت پلتفرم‌ها در قوه قضاییه است، این به صورتی در قانون آمده است اما اجرا نمی‌شود و حکم‌هایی علیه شرکت ما و شرکت‌های مشابه دیگر داده شده است.

موضوع آخر هم مربوط به پلیس فتا است، دستورات سلیقه‌ای از سمت آن‌ها برای ما وجود داشته، مثلا حکمی که از دادسرای جرایم رایانه‌ای برای ما آمده که کافه‌بازار را روی آی‌پی‌های خارج از ایران ببندید و به آن‌ها سرویس ندهید، که این جلوی توسعه دادن کسب‌وکار ما را می‌گیرد.

یا مشکل VPN که چون امکان پیدا کردن IP کسانی که با وی‌پی‌ان وصل می‌شوند وجود ندارد و دستور می‌دهند که ببندید، یا در مورد مشابه دیگری از دیوار خواستند که شماره تلفن ثابت را جایگزین شماره موبایل کند چون ممکن است که کاربر سیم‌کارت خود را تعویض کند و امکان پیدا کردن او وجود نداشته باشد. در صورتی‌که این اجبار و پیگیری باید روی اپراتوری که سیم‌کارت را فروخته و فعال کرده باشد.


محمد‌رضا فرحی رییس هیات مدیره «بیمه‌بازار» بیان کرد: مهم‌ترین مساله ما وجود دو باور اشتباه از سمت حاکمیت درباره فضای استارت‌آپی است. که این دو باور، خلاف جهت هم هستند، نخست این‌که در اکوسیستم استارت‌آپی در حوزه سرمایه‌گذاری حباب وجود دارد و باور دوم این‌که تمام سازمان‌ها و شرکت‌های دولتی علاقه‌مند به سرمایه‌گذاری در این حوزه هستند.

در مورد اول باید بگویم که در باور من اصلا چنین حبابی وجود ندارد. وقتی اقتصاد ایران را تحلیل و بررسی کنید، از جنبه‌های جغرافیایی، جمعیت و درآمد سرانه ایران، بین یک تا یک‌ونیم درصد در دنیاست در حالی‌که براساس آمار سرمایه‌گذاری در حوزه سرمایه‌گذاری خطرپذیر، تقریبا یک‌هفتم آن یک درصدی است که در دنیا صورت می‌گیرد، بنابراین در این زمینه شش‌هفتم فاصله داریم.

فرحی اظهار کرد: حتی اگر بنچ‌مارکینگ کنید، با مهم‌ترین کشورهای حوزه منا (خاورمیانه و شمال آفریقا) ‌مانند ترکیه و دوبی که در این منطقه هاب استارت‌آپی هستند و اگر با نرخ درآمد، سرانه و جمعیت متناسب کنید، می‌بینید که این عدد یک‌پنجم است.

مساله‌ای که باعث شده که تصور شود حبابی وجود دارد. شعار «هر ایرانی یک شتاب‌دهنده» در شرایطی مطرح است که تعداد شتاب‌دهنده‌های مرحله اولیه بسیار زیاد است و حتی در مرحله میانی شمار آن‌ها نسبتا زیاد است اما در مراحل پایانی یعنی برای سرمایه‌گذاری‌های بالاتر از ۵ میلیون دلار، موسسات سرمایه‌گذار خطرپذیر که به‌صورت تخصصی در این حوزه سرمایه‌گذاری کنند، فقط یکی است.

او ادامه داد: اگر بخواهیم بدانیم چرا این اتفاق می‌افتد باید در نظر داشته باشیم که اگر شرکت‌های پابلیک بورسی ساخته شوند، پول پابلیک، شرکت پابلیک می‌سازد؛ به این معنا که سرمایه‌گذار خطرپذیر در مرحله بذری به دلیل حجم سرمایه‌گذاری نمی‌تواند این کار را بکند. سال ۱۹۶۸ در آمریکا قانونی تصویب شد که صندوق‌های بازنشستگی که قبل از آن نمی‌توانستند به حوزه سرمایه‌گذاری وارد شوند ۵ درصد ارزش خالص را وارد این حوزه کردند.

سال بعد سرمایه‌گذاری در این حوزه ۱۷ برابر شد. بنابراین پول پابلیک می‌تواند شرکت پابلیک و شرکت بورسی بسازد. در غیر این صورت این مونوپولی را خواهید داشت و در نهایت می‌بینید که یک قرارداد ترکمانچای منعقد شده است که استارت‌آپ نه‌تنها از مفاصاحساب و مالیات شکایت دارد، بلکه از سرمایه‌گذارش هم شاکی است.

فرحی یادآور شد: از طرف دیگر هفته‌ای نیست که از سازمان یا نهاد دولتی و بانک‌ها تماسی برای راه‌اندازی VC نداشته باشیم. در حالی‌که می‌توانیم شرکت‌های با مسئولیت محدود را راه‌اندازی کنیم که مناسب افرادی است که پول کلان در اختیار دارد مثلا بانک‌داری که تخصص و دانش خاصی در آن حوزه ندارد که بتواند به‌گزینی کند.

او بیان کرد: بیرون بردن مسایل به خارج از اکوسیستم به اکوسیستم ضربه می‌زند و برای مطرح کردن اسم خود از روش بدمارکتینگ استفاده می‌کند و به نهادهایی مراجعه می‌کنند که ربطی به این حوزه ندارند. ما تازه از دست پدیده‌هایی مانند شب‌نامه راحت شده‌ایم و لازم نیست خودشب‌نامه‌سازی کنیم؛ بنابراین پیشنهادم این است که نهادسازی کنید اما از طرف دیگر از بابت نهادسازی دولتی نگرانم. چون به مفهوم رانت و معضل جدیدی است و جریان باید در اکوسیستم سنجیده شود که این مساله را نداشته باشیم.

مشکل دیگر در مورد ورود بدمارکتینگ در حوزه بیمه است، اینکه یک شرکت بیمه با استفاده از تبلیغات خاص و رد کردن برخی از خط قرمزها می‌تواند مخاطبان زیادی را به خود جلب کند و ممکن است که شرکت دیگری هم برای مقابله با آن به کاری مشابه دست بزند. البته من اعتقاد ندارم که باید جلوی چنین چیزی را گرفت چون اینجا برخوردها معمولا سلبی و ایجابی و صفر و یکی است، حرف من این است که درجه آزادی ما در رفتن به سمت روش‌های مارکتینگ مشخص شود تا ما مرز این را بدانیم و سراغ حوزه‌های اشتباه نرویم.


مانی قاسمی بنیان‌گذار و سردبیر وب‌سایت «دیجیاتو» نیز در این نشست گفت: مسئولیت قضایی کاربر‌ها و پلتفرم‌ها نکته مهمی است که با وجود مطرح شدن آن از سمت وزیر ارتباطات اقدامی روی آن صورت نگرفته است. ما در طول سال ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار کامنت تاییدشده داریم.

در شرایطی که دغدغه اصلی ما تولید محتواست و نظارت بر کامنت‌ها ما را از هدف اصلی‌‌مان دور می‌کند. آیا کمیته‌ای که به‌تازگی راه‌اندازی کرده‌اید، می‌تواند وضعیت را شفاف‌تر کند یا خیر.


محسن ملایری از شتاب‌دهنده «آواتک» گفت: یکی از استارت‌آپ‌های فین‌تکی ما به نام «پی‌پینگ» در سال گذشته ۴ بار فیلتر شد. که یک‌بار از آن در ماه رمضان بود که تمام دستگاه‌های دولتی نیمه‌وقت کار می‌کردند که این کسب‌وکار را به‌شدت تحت تاثیر قرار داد. ما در طول سه سال گذشته تقریبا روی ۵۰ شرکت نوپا از طریق آواتک سرمایه‌گذاری کردیم.

ثبت شرکت معضلاتی دارد، چون ممکن است ۵۰ درصد این شرکت‌ها شکست بخورند، از طرفی انحلال آن شرکت‌ها هم به شدت سخت است. ثبت شرکت در دنیا در طول یک روز بدون هیچ سندی انجام می‌شود ولی در اینجا فقط دریافت گواهی عدم سو پیشینه دو هفته زمان می‌برد که آن هم بیش از یک ماه اعتبار ندارد. شاید بهتر است که پیش‌فرض را بر اعتماد بر شهروندان بگذاریم تا فرایند ثبت شرکت سریع‌تر انجام شود.

او ادامه داد: در بحث بیمه، کارمندان برخی از شرکت‌ها به‌صورت دورکاری با آن‌ها همکاری دارند و حضور نداشتن این افراد در زمان آمدن بازرس بیمه بعضا کارگاه را در لیست بیمه دچار مشکل می‌کند. یا مفاهیمی مثل فضای اشتراک کاری که ما در حال تاسیس یکی از آن‌ها هستیم به این صورت است که شرکت‌ها در جاهای مشترک هستند و طبق قانون باید چارچوب و دیواری بین آن‌ها باشد، برای استار‌ت‌آپ‌ها مساله بیمه را پیچیده کرده است.

در بخش مالیات هم چون ما با نوعی از شرکت‌ها کار می‌کنیم که سرمایه‌پذیر هستند و سرمایه‌گذاران ثالث دارند طبیعتا باید شفاف عمل کنند این شفافیت یعنی هم برای خودشان باید یک دفتر باشند و هم برای دولت و حاکمیت. پیش‌فرض بر مالیات این است که مردم موارد را پنهان می‌کنند. خیلی هم شفاف در هنگام بررسی‌های مالیاتی این را می‌گویند و این جزو مشکلات کلانی است که ما در شرکت‌هایی که شتاب‌دهی کرده‌ایم می‌بینیم.

ملایری در ادامه گفت: نکته سوم تعریف فرهنگ نوآوری در بدنه دستگاه‌های حاکمیتی است. توجه به مقوله نوآوری نه فقط در لایه مدیران ارشد بلکه در لایه‌های کارشناسی هم باید تعریف شود. ما استارت‌آپی به نام «پرداختم» داشتیم که توسط سه جوان دانشگاه تهران راه‌اندازی شد تا مشکل پول خرد تاکسی‌ها را حل کند.

خیلی جالب است که سازمان تاکسیرانی طی مکاتبه‌ای خواسته است که اگر این‌ها را دیدید، سریع به پلیس ۱۱۰ زنگ بزنید تا با آن‌ها برخورد کند. یعنی کارشناسی که نه‌تنها متوجه نوآوری نمی‌شود که قصد جلوگیری از آن را هم دارد. میزان سرمایه در دسترس بزرگ‌ترین ملاکی است که می‌تواند شکل‌گیری کسب‌وکارهای نوپا را متحول کند. در امریکا ۸۰۰ VC فعال‌اند که ۳.۵ VC در ازای هر میلیون جمعیت در چین ۷۰۰ صندوق جسورانه داریم یعنی نزدیک به ۰.۷ VC به ازای هر میلیون نفر که این عدد در خاور میانه ۰.۱ است.

مشکل میزان سرمایه در دسترس در خاورمیانه وجود دارد ولی تمام دولت‌ها خیلی جدی بر این موضوع کار می‌کنند. سرمایه در دسترس کسب‌وکارهای نوپا در کشور ما نسبت به کشورهایی مثل امارات به مراتب پایین است. ما در آواتک تاکنون به صورت مستقیم و غیرمستقیم روی همین ۵۰ شرکت نزدیک به ۸ میلیارد تومان سرمایه‌گذاری کردیم. نزدیک به ۶۰ درصد این شرکت‌ها که توانستند بعد از خروج از شتاب‌دهنده سرمایه جذب کنند، جمعا ۲۳ میلیارد تومان سرمایه جذب کردند اما هنوز به نظر ما این سرمایه بسیار پایین است.

نه فقط برای آواتک که این میزان برای زیست بوم کسب‌وکارهای نوپا این مقدار کم است. اخیرا شما توییت کردید که ۵۰۰ میلیارد تومان در قالب حمایت از کسب‌وکارهای نوپا برای اشتغال جوانان اختصاص می‌یابد. ما خواهش اکید داریم که این سرمایه از طریق وام نباشد و در کنار سرمایه‌گذاران بخش خصوصی در اختیار استارت‌آپ‌ها قرار گیرد.

ارزیابی ما و انتخاب تیم توانمند و کسب‌وکار درست را از سمت بخش خصوصی به عنوان یک مُهر تایید بپذیرید، چون بخش خصوصی دغدغه برگشت سرمایه را دارد شانس موفقیت سرمایه دولتی را افزایش می‌دهد. شاید نسل اول استارت‌آپ‌ها کپی از کارهای جهانی بود اما اکنون استارت‌آپ‌هایی را می‌بینیم که از نظر ما نسل دوم هستند و نوآوری‌های محلی را هدف قرار می‌دهند، مانند استارت‌آپ «پرداختم» که برای حل مشکل پول خرد تاکسی که مشکل خاص کشور ماست ایجاد شد. ولی می‌دانیم که باید به سمت موج سوم برویم و استارت‌آپ‌ها باید بتوانند در عرصه جهانی فعالیت کند.

بازار ۸۰ میلیونی کشور خودمان و شاید ۱۰۰ ملیون فارسی‌زبان کافی نیست و لازم است برنامه‌‌هایی در این زمینه و تحقق موج سوم و عرض اندام استارت‌آپ‌ها در عرصه جهانی در وزارت‌خانه ترتیب داده شود.



میلاد صابری موسس و رییس هیات مدیره «کاربانک» با تشکر از تغییر روال فیلترینگ گفت: هر چند معتقدم که فیلترینگ هیچ‌گاه نباید صورت گیرد اما باید با فرد متخلف برخورد شود. این تغییر روال برای ما این امنیت را به وجود می‌آورد که مطمئن هستیم قبل از فیلتر شدن حتما یک کنترلی صورت می‌گیرد. فیلتر کردن هزینه زیادی برای جامعه و کسب‌وکارهای نوپا دارد. در چند روز گذشته موضوع فیلترینگ تعدادی از سایت‌های کاریابی را داشتیم و میانجی‌گری شما باعث شد که این موضوع ادامه پیدا نکند. این مشکل حل شد ولی یک سری باید‌ها و نباید‌ها وجود دارد که همچنان باید به آن توجه کرد.

او ادامه داد: در بدنه وزارت کار نگاه درستی به کسب‌وکارهای نوپا وجود ندارد و این نگاه باید اصلاح شود. در وزارت ارتباطات و در سازمان فناوری اطلاعات این تصحیح نگاه اتفاق افتاده و با وزرا و معاونانی روبه‌رو هستیم که حرف‌هایمان به هم نزدیک است، اما این اتفاق در وزارت کار هنوز نیفتاده است. هنوز نگاه این است که یک استارت‌آپ یا پلتفرمی که در حوزه استخدام عمل می‌کند اساسا باید یک موسسه کاریابی باشد، در حالی‌که ماهیت این دو می‌تواند با هم خیلی متفاوت باشد.

فرآیند اخذ مجوز برای سایت‌های کاریابی مجازی را منوط به تاسیس دفتر کاریابی و مشاوره شغلی کرده‌‌اند و کنسل کردن اولی به هر دلیل باعث کنسل شدن دومی می‌شود. در دستورالعملی که در حال حاضر برای مجوز کاریابی مجازی وجود دارد مدل کسب‌وکار و گردش کار کاملا دیکته شده است و این کاملا در تضاد با خلاقیت و آزادی عمل کارآفرینی است که قصد دارد با ایده‌ها و نوآوری‌های خود پارادایم بازار را عوض کند. چون همه کاریابی‌ها به یک شکل عمل نمی‌کنند.

پیشنهاد من و سایر کسانی که درگیر سایت‌های کاریابی هستد و در چند روز گذشته با آن‌ها جلسه داشتیم این است که ما موافق حذف مجوز‌ها هستیم که با کمک شما بتوانیم کاری کنیم که وزارت کار به این نتیجه برسد که مجوزی برای فعالیت استارت‌‌آپ نیاز نیست، ما با تعیین چارچوب‌ها موافقیم، به این ترتیب که در کنار فعالیت آزادانه کسب‌وکارها خط قرمز‌هایی تعیین کنیم و بر اساس آن با متخلف برخورد شود.

صابری اضافه کرد: روال‌ وزارت کار همچنان به شیوه سنتی است. از تمام کاریابی‌های مجازی خواسته‌اند که اصل اطلاعات را در قالب گزارش به آن‌ها ارایه دهند که از دیدگاه من کاملا غیرمنطقی است. از ما می‌خواهند که اطلاعات کارجو، کارفرما و فرصت‌های شغلی را همان‌طور که روی سایت درج می‌شود وارد نرم‌افزار قدیمی و ناکارایی کنیم که به ما ارایه کرده‌اند و این اطلاعات وارد شرکت واسطی می‌شود که وزارت کار از آن‌ها خواسته این نرم‌افزار را طراحی کنند.

دو موضوع در اینجا مطرح می‌شود؛ نخستین مساله این است که به عنوان یک استارت‌آپ این «اطلاعات» تمام دارایی ماست و می‌تواند به عنوان مزیت رقابتی ما محسوب شود، تا جایی که مطلع هستم هیچ‌ کس جز مقامات قضایی نمی‌تواند از ما بخواهد که اطلاعات کاربران خود را در اختیار آن‌ها بگذاریم. مساله دیگر این‌که ثبت این اطلاعات اصلا عملی نیست، اینکه اطلاعات هزاران کاربر را در زمان کوتاه به سیستم دیگری وارد کند نیازمند چند نیرو است و منطقی نیست.

در روال موسسات کاریابی مجازی در حال حاضر متراژ دفتر و نصب تابلو اهمیت دارد در صورتی‌که یک استارت‌آپ به چنین روالی نیاز ندارد، یا شرایط احراز برای تاسیس کاریابی، بسیار سنتی است مانند شرط سن و تجربه‌کاری که خیلی از موسسان استارت‌آپ‌های کاریابی در حال حاضر چنین شرایطی را ندارند.

برای گرفتن مجوز کاریابی باید تایید حراست «وزارت کار» را داشته باشیم! در شرایط حراست وزارت کار این بود که فرد متقاضی نباید «ایدز» داشته باشد؛ یعنی اگر فردی ایدز داشته باشد، نمی‌تواند بیزنسی داشته باشد! خوب است نشست سه‌جانبه‌ای با همراهی وزارت کار داشته باشیم تا زبان مشترک شکل بگیرد.

ما نیاز به تعامل را می‌فهمیم ولی سرعت کار هم اهمیت دارد، در چنین جلساتی هم ما متوجه خط قرمزهای وزارت کار می‌شویم و هم آن‌ها با فضای استارت‌آپ‌ها آشنا می‌شوند. چون خیلی از آن‌ها اصلا از اتفاقات پشت این سایت‌ها خبر ندارند. برای تعیین چارچوب‌ها هم اگر کارگروهی تشکیل می‌شود لازم است از میان استارت‌آپ‌ها هم نماینده‌ای حضور داشته باشد تا تعامل ایجاد شود.


احسان خرم از «تلوبیون» درباره تاثیر بازه زمانی فیلترینگ روی سرویس خود گفت: بعد از ارایه اینترنت غیرحجمی ترافیک ما شروع به رشد کرد و ما بابت این جریان بسیار خوشحال بودیم. پس از فیلتر ناگهانی تلگرام، نزدیک به
۳۰ درصد از مشتریان ما با «آی‌پی»‌های خارج از کشور به سیستم ما وصل شدند. این خبر بسیار بدی برای ما بود.

در این بازه میزان خطایی که روی سرورهای خارج از کشور داشتیم، حدود ۳۱۱ درصد رشد کرد و تعداد زیادی تیکت آمد. این نشان می‌داد که مردم با VPN و فیلترشکن روشن در اینترنت می‌گردند. این مساله ۱۲ درصد رشد ترافیک کلی ما را کاهش داد. هنوز هم رشد قبلی را شاهد نیستیم.


محی سنیسل از «دونیت» نیز اظهار کرد: به نمایندگی از جامعه استارت‌آپ‌ها از قانون‌گذاری گلایه دارم. دید پیشگیرانه‌ شدیدی در قانون‌گذاری مجوز تعریف شده است ولی این رویکرد اشتباهی است که از ابتدا آن‌قدر شرایط را سخت کنیم که احیانا خطایی صورت نگیرد.

این خلاقیت و آزادی کار را از استارت‌آپ‌ها می‌گیرد. در یک بازه کوچکتر درباره پلتفرم‌های کراود فاندینگ اخیرا درباره مجوز کراود فاندینگ‌ها صورت گرفت. گلایه‌ای که در این زمینه دارم این است که در حوزه تامین‌مالی جمعی، دو سال با حضور ۲۰ نهاد دخیل و مرتبط پیش‌نویسی تهیه شد اما روی آن تغییراتی آسیب‌‌زا برای استارت‌آپ‌های این حوزه که خود ابزاری برای سایر استارت‌آپ‌ها هستند انجام شد.

یکی از این تغییرات این بود که استارت‌آپ‌ها باید تبدیل به یک نهاد مالی شوند. این یعنی دردسر جدید برای استارت‌آپ‌های حوزه تامین مالی، وقتی نهادهای ما را تحت پوشش بگیرند طبیعتا لوریج از دست ما خارج می‌شود. مورد دیگر اینکه ما باید کد بورسی بگیریم و وارد روند پیچیده بورس و سازمان بورس شویم.

او در ادامه گفت: باید شناخت تازه‌ای نسبت به استارت‌آپ‌ها ایجاد شود که پلتفرم‌های کراود فاندینگ الزاما بورس نیستند و شبیه بورس هستند. این دید پیشگیرانه که از طریق API تمام اطلاعات یوزرها را برای ما بفرستید و ما کنترل کنیم و بعد به ازای هر یوزر یک قرارداد بنویسید، ذات کراود فاندینگ را زیر سوال می‌برد. چیزی که برای سهولت کار آمده است، دارد آن را سخت‌تر می‌کند.


رضا زرنوخی، مدیر «صندوق مالی توسعه تکنولوژی ایران» و رییس انجمن VCها نیز با بیان این‌که استارت‌آپ‌ها در حال رشد هستند و این نشان‌دهنده غیر بهره‌ور بودن اکوسیستم عادی و ناکارآمدی آن‌ها است، گفت: بخشی از این ناکارآمدی در دولت است. منظور وزارتخانه نیست و ناشی از این است که استارت‌آپ‌ها از بروز فساد جلوگیری می‌کند و نهاد‌های منتفع در برابر آن ایستادگی می‌کنند.

دولت باید خودش را آماده همراهی کند و مشخص کند که می‌خواهد همراهی کند یا نه؟! مصداق اکوسیستم استارت‌آپی در ایران قطاری است که در زمان حرکت به آن سنگ می‌زنند.

او ادامه داد: استارت‌آپ‌ها دارند امید را پیش روی جوانان می‌گذارد که برخی آن را نمی‌خواهند. مصداق آن را دوستان مطرح کردند، این تحلیل را باید دقیق‌تر و جدی‌تر ببینید، آینده اکوسیستم را مثبت می‌بینم ولی دعوای بزرگتری را با دولت پیش‌بینی می‌کنم.

بدنه دولت مصداق ناکارآمدی و عدم بهره‌وری است و این چالش‌ها خودشان را یکی‌یکی نشان می‌دهد، دلیل این‌که دریافت مجوز را الزام می‌کنند این است که کاری در کشور وجود ندارد و کسی از آن‌ها مجوز نمی‌گیرد. باید کارگروهی باشد به شکل عمیق‌تری این مسایل را ببیند. من نگران آینده اکوسیستم کشور هستم و نگران این‌که من نوعی و همه دوستان به انحای مختلف متهم شویم و مجبور باشیم جواب بدهیم که در کشور در مسیر خلاف جریان رودخانه حرکت کردیم.

او در مورد توسعه پیدا نکردن VCها و انحصار در این حوزه اظهار کرد: دولت، رقیب اصلی VCهاست. قانون محاسبات عمومی به شما اجازه نمی‌دهد بلند‌مدت فکر کنید. باید بودجه را یک‌ساله خرج کنید. نظام اقتصادی کشور،‌ نظام پولی است و همه می‌خواهند وام بدهند در صورتی‌که این کار بیشترین خیانت به استارت‌آپ و کارآفرین است. دولت به این دلیل که نمی‌تواند از تله خود بیرون بیاید، مدام این مشکلات را تشدید می‌کند. دولت باید از بخش وام‌دادن به بخش مشارکت و ریسک‌پذیری بیاید.

زرنوخی تاکید کرد: دومین مساله محدود کردن ابزارهای مجوز بورس است. چرا باید صندوق جسورانه راه بیاندازیم و چرا باید مدیر آن نهاد مالی بورسی باشد؟ وقتی ابزارها محدود است، شکل‌گیری قانون سخت می‌شود.

بخشی از محدودیت‌ها در قانون تجارت است، ما در قانون تجارت شرکت‌هایی با زمان محدود نداریم، همه چیز یا باید بلندمدت باشد یا سهامی خاص و مانند این‌ها باشد که این‌ها بحث‌های جدی است. از طرفی حوزه استارت‌آپ‌ها درگیر کمبود نیروی متخصص نیز است. آیا باید یک VC این اکوسیستم را رشد دهد؟ آیا باید استارت‌آپ خودش هزینه تعامل‌کننده و خودش را پوشش دهد؟

اینجا هیچ بخشی از دولت وارد نشده است، نه معاونت علمی نه وزارت ICT، نه بانک مرکزی، نه بورس و نه دانشگاه‌ها؛ ما به عنوان انجمن از دانشکده حقوق و مالی درخواست کردیم که کورس VC بگذارند که شاید از هر ۱۰ نفری که آموزش ببینند دو نفر وارد VCها بشوند. اگر تعداد نیرو‌ها خوب باشد، می‌توان اکوسیستم را رشد داد.

او اظهار کرد: پیچیدگی‌های حقوقی، مساله بعدی است. دعاوی حقوقی که در جذب سرمایه و تعاملات بعدی وجود دارد خیلی سخت است و ما نگرانیم که اگر از این ابزار پشتیبانی نشود سرمایه‌گذارها فرار کنند. چون کسی نمی‌تواند به آن‌ها جواب بدهد که چه اتفاقی برای پول آن‌ها می‌افتد.

در بازار پول همه می‌گویند که ما یک وثیقه گرفتیم ولی در اینجا می‌گویند که یک سهام گرفتیم، این یک امید و یک خوش‌بینی به آینده است. نکته‌مهم‌تر این‌که همه از فیلترینگ حرف زدند ولی ظرف دو هفته اخیر بزرگترین فیلتر اکوسیستم اتفاق افتاده است؛ بخشنامه بانک مرکزی و وزارت اقتصاد برای ممانعت هلدینگ‌های اقتصادی بزرگ، بورسی‌ها و بانک‌ها برای ورود به ابزارهای جدید مالی محدودیت‌هایی ایجاد کرده است.

ابزارهای جدید مالی VCها هستند. با این دستور، جلوی ده‌ها برابر مبلغ حمایتی دولت را گرفته است. این یک فیلترینگ نانوشته است ولی اگر کسی جلوی آن را نگیرد صنعت VC دچار مشکل می‌شود. دو بخش‌نامه بوده یکی ۱۰/۱۰ بانک مرکزی که اجازه حضور بانک‌ها در هیچ لایه‌ای را در نهاد جدید نداده است. نهاد جدید یعنی VCها چون در حال حاضر کسی شرکت فولاد تاسیس نمی‌کند. نکته این است که کسی در دولت نیست که بگوید حوزه اقتصاد دانش‌بنیان، اقتصاد مقاومتی و اکوسیستم استارت‌آپی را مستثنی کنید.

خطر مهم‌تری که وجود دارد و می‌تواند چند VC فعال موجود را تعطیل کند، بخشنامه وزارت اقتصاد به تمام سازمان‌های دولتی است که باید از هر سرمایه‌گذاری خارج شوند. چرا در این مورد سرمایه‌گذاری بر استارت‌آپ‌ها و اکوسیستم کارآفرینی را مستثنی نمی‌کنند؟ اگر این اتفاق‌ها نیفتد هیچ امیدی به پیشرفت کارها نیست. انتظار ما از دولت این است که به‌جای این‌که حمایت و همراهی کند کمک کند تا این فعالیت‌هایی که خودرو شکل گرفته و تقریبا هر نوع سرمایه‌گذاری جدیدی که شکل گرفته و کمتر به دولت وابسته است به کار خود ادامه دهند.

در یک برآورد کلی حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ میلیارد تومان در حوزه VC سرمایه‌گذاری شده است که یک ریال آن به دولت ربط ندارد و ارزش آن‌ها به ۱۴ هزار میلیارد می‌رسد. دولت علاقه‌ای به توسعه اکوسیستم ندارد و می‌خواهد از استارت‌آپ بهره‌برداری کند و به عبارتی استارت‌آپ‌سواری کند! امیدواریم دولت کاری کند که جلوی این هجمه گرفته شود که بار ناکارآمدی بخشی از دولت به استارت‌آپ‌ها منتقل نشود. 


در ادامه فرشید هندی، مدیر سرمایه‌گذاری شرکت «رهنما» گفت: حدود چهار پنج‌ سالی است که در این حوزه هستیم؛ اسم خودمان را VC نمی‌گذاریم ولی پولی که از حوزه آی‌تی به‌دست آورده‌ایم را از آن خارج نکرده و در همین حوزه سرمایه‌گذاری کردیم و خوشحال هستم که پنج شش شرکت از استارت‌آپ‌های حاضر در همین جمع جزو شرکت‌هایی هستند که ما روی آن‌ها سرمایه‌گذاری کرده‌ایم. به صورت خلاصه خودِ اکوسیستم استارت‌آپی یک استارت‌آپ است که در حال بزرگ شدن است. چون شاخص استارت‌آپی را سرعت رشد زیاد می‌دانیم.

اگر این اکوسیستم خودسازگار نباشد و بخواهد خودش به خودش لطمه بزند، حتما از بین می‌رود. قبلا این فضا خیلی کوچک بود، متشکل از بخش خصوصی و چند جوانی که علاقه به کارآفرینی داشتند، اما اکنون نهادهای زیادی به آن اضافه می‌شود و باید قبول کنیم که دانش این فضا روزبه‌روز در حال افزایش است. ورود به فضای استارت‌آپی دانش، علم و تخصص خاص خود را دارد. نمی‌توان با اطلاعات سنتی به این فضا وارد شد چرا که اکوسیستم استارت‌آپی مدرن متفاوت است و نسبت به اکوسیستم ۳۰ سال پیش تفاوت ماهوی دارد.

ما یکی از اولین استارت‌آپ‌های ایران را راه‌اندازی کردیم و در آن زمان اسم استارت‌آپ مطرح نبود و به آن شرکت می‌گفتیم، معنای شرکت در آن زمان با استارت‌آپ امروزی متفاوت است. از شما به عنوان عضو جوان دولت تقاضا دارم، دولت و نهادها را نسبت به این حوزه آموزش دهید و ابهام‌ها را از میان بردارید.

یعنی علاوه بر آموزش جوانان و دانشگاه‌ها، دستگاه‌های حاکمیت و دست‌گاه‌های دولتی چه خود دولت و چه قوه‌های مقننه و قضاییه باید دانش خود را نسبت به این حوزه بالا ببرند تا بتوانیم با هم خودسازگار کار کنیم. به هرحال همه ما خیر این مملکت و اکوسیستم را می‌خواهیم و نمی‌خواهیم که خرابی ایجاد کنیم ولی گاهی مواقع از بعضی از اظهار نظر‌ها این‌گونه متوجه می‌شوم که نمی‌دانند که این اکوسیستم چه معنایی دارد و شاید از آنها تقدیر هم بشود.

نکته مهم دیگر این‌که تکلیف این ابهام‌ها را از بین ببریم، ۵ مورد از شرکت‌هایی که ما روی آن‌ها سرمایه‌گذاری کردیم مستقیما روی اکوسیستم تلگرام فعالیت می‌کردند، در بخش تبلیغات و آنالیتیکس و خدمات دیگر کار می‌کردند و هر کدام از آن‌ها واقعا جذاب بودند؛ در جریان اتفاقات اخیر و فیلترینگ تلگرام همه به ما مراجعه می‌کردند و نمی‌دانستند که باید چکار کنند، من به عنوان VC ریسکی را پذیرفته‌ام، اما یک کسب‌وکار با ریسک‌های متعددی مواجه است، می‌توان ریسک‌های بیرونی را کم کرد و به آن‌ها شفافیت داد، مثلا اگر قرار است تلگرام بسته شود، ما باید بدانیم که قرار است این اتفاق رخ دهد.

وقتی بدانیم که تلگرام مثلا تا ۶ ماه دیگر بسته می‌شود هم کسانی که کسب‌وکار خود را بر این پایه برنامه‌ریزی کرده‌اند و هم ما می‌توانیم در این فرصت راهکاری بیابیم. این اکوسیستم با خودش سازگاری دارد و با همفکری می‌توانیم راه حلی بیابیم. اما وقتی از اتفاقی مانند سرنوشت تلگرام اطلاعی نداریم در فضای ابهام قرار می‌گیریم. اگر به هر صورتی این ابهام‌ها کم شود، به جلو رفتن اکوسیستم کمک می‌کنیم.


محمد رشیدی از پلتفرم آموزشی ویدیوی «فرانش» نیز با بیان این‌که ۳۰ نفر مستقیم با ما کار می‌کنند، گفت: به صورت غیرمستقیم هم ۶۰۰ نفر تولیدکننده داریم که مدرس هستند و آن‌ها هم کسب درآمد ماهیانه دارند. ما با ۲۷۰۰ دوره توانستیم بیشتر از ۴۰۰ هزار دانشجو داشته باشیم که از دوره‌ها استفاده می‌کنند. از نظر من بخش محتوا در کشور ما به‌عنوان بی‌ارزش‌ترین جز سیستم دیده می‌شود.

از این جهت که وقتی می‌خواهم برای صنعت تولید محتوای کشور درآمد ایجاد کنم و با ایده‌های خود به این صنعت ورشکسته کمک کنم، با ضعف سیستم پرداختی که وجود دارد باید از بستر اپراتور استفاده کنم و در ازای هر یک میلیاد درآمدی که تولید محتوای باکیفیت و خوب به‌دست می‌آورم فقط ۱۵درصد آن به فرانش می‌رسد چون باید سهم رگولاتوری اپراتور و مجوز‌ها و سایر موارد را بپردازیم.

به عبارتی ما جمع شدیم تا با تولید محتوا درآمدی را برای یک سری سازمان‌ها و ارگان‌ها ایجاد کنیم و به‌دست بیاوریم. از سوی دیگر ما محتوای ارزشمندی را تولید می‌کنیم که تمام آن تولید ایران است و از دوبله استفاده نمی‌کنیم.

تمام موارد براساس سرفصل‌هایی که در بازار کار ایران مورد نیاز است تولید می‌شود، اما وقتی از ISPها می‌خواهیم که ترافیک ما را هم ۵۰ درصدی محاسبه کنند می‌گویند که شما VoD نیستید، باید اثبات کنیم که ما هم VoD هستیم و محتوای ویدیویی تولید می‌کنیم و بعد وارد مساله کپی‌رایت شویم. به نظر من در حوزه کپی‌رایت باید بی‌خیال قانون شد چون این وارد یک پروسه ۷ تا ۱۰ ساله می‌شود و قانون زمانی اصلاح می‌شود که بسترها تغییر کرده و معنی این سیستم‌ها در آن وجود ندارد.

در زمینه کپی‌رایت هم مساله فرهنگی است، قانون‌هایی برای جلوگیری آن وجود دارد و پلیس فتا هم از آن اطلاع دارد اما با اجرایی کردن این قانون‌ها باید خیلی از افراد را دستگیر کرد. متاسفم که بگویم یکی از نیروهای ما در شرکت درگیر این است که محتوای ما را که در تلگرام و جاهای دیگر برای فروش و به‌صورت رایگان قرار داده شده است، پیگیری کند و افرادی که این کار را انجام می‌دهند و محتوای ما را کپی (سرقت) می‌کنند افراد زیر ۱۸ سال هستند.

درست نیست که این افراد را به جرم دزدی دستگیر کنیم، موضوع فرهنگی است. اگر کسی حاضر است برای فرهنگ کپی‌رایت هزینه کند من حاضرم به او کمک کنم که این قضیه را مانند کمربند ایمنی با استفاده از رسانه و موضوعات فرهنگی اهمیت این قضیه نیز برای مردم روشن شود. تا وقتی که مردم قبول ندارند برای یک محتوا زحمت کشیده می‌شود و باید برای محتوا پول خرج کنیم و اپراتورها به نوع محتوا توجه ندارند و صنعت محتوا را صنعت ترافیک اینترنت می‌بیند این یک موضوع فرهنگی است که نیاز دارد از این سمت کمک داشته باشد.


آرش برهمند از «پیوست» نیز درباره مشکلات خود گفت: مسایلی که درباره آن صحبت می‌کنیم، ملی‌‌اند و شاید حل کردن بسیاری از آن‌هادر سطح وزارت نیست. هنوز راهبرد وزارت ارتباطات درباره حوزه استارت‌آپ‌ها بیان نشده است. همیشه به صورت فردی کارهایی انجام شده است اما مشخص نیست وزارت ارتباطات قرار است چه راهبردی در این زمینه داشته باشد.


میلاد نوری، مدیر عامل شرکت توکان و موسس استارت‌‌آپ «پونز» نیز در این‌باره توضیح داد: ما به ۴۰ استارت‌آپ خدمات فنی ارایه دادیم و برای آن‌ها اپلیکیشن تولید کردیم؛ موضوع مهمی که در بحث فیلترینگ و اختلالات اخیر دیده نشد بحث چالش‌های تیم‌های فنی بود. افرادی که برنامه‌نویسی اندروید کار می‌کنند در جریان هستند که برای سین کردن لایبری‌ها حتما باید وی‌پی‌ان روشن باشد. مختل شدن VPN کل کار برنامه‌نویسی اندروید را مختل می‌کند. برخی ابزارها را که استفاده زیادی دارند، تحریم هستیم و با VPN می‌توان از آن استفاده کرد. سرور خیلی از بیزنس‌هایی که بخش فنی آن را مدیریت می‌کند در ایران است اما هسته آن خارج از ایران است. این اختلالات باعث شد ارتباط هسته و سرور داخلی قطع شود.

او بیان کرد: اتفاق عجیبی که این بار رخ داد این بود که رنج IP بعضی از سرورها مانند دیجیتال اوشن و بخشی از شرکت‌ها که استارت‌آپ‌های ایرانی به‌خاطر صرفه اقتصادی از آن‌ها استفاده می‌کنند، مسدود شود.

ما به خاطر مسایل امنیتی آی‌پی‌های شرکت‌های خودمان را روی دسترسی سرورمان لاک کرده بودیم و این باعث شده بود که دسترسی ما مختل شود و بدون VPN هم نمی‌توانستیم از آن استفاده کنیم. هیچ گزارشی هم از این مساله منتشر نشد و افراد فنی در توییتر با آزمون و خطا فهمیدند که دلیل بالا نیامدن سایتشان چیست. بیزنس‌هایی مثل نظربازار و تپسی مختل شده بودند و هیچ گزارشی هم منتشر نشد که این توسط کدام نهاد انجام شد. لازم است وزارت ارتباطات این گزارش را منتشر کند.

تلگرام بار دیگر خیلی سخت‌تر فیلتر می‌شود چون هزینه فیلترینگ در افکار عمومی بالا رفته است ولی ممکن است رنج IP دیجیتال اوشن دوباره بسته شود چون هیچ کس این اتفاق را قبول نکرده و فقط چند نفر از افراد فنی این مساله را در توییتر منتشر کردند و هیچ برد خبری نداشت.

موضوع دیگر بحث اطمینان کاربر به اپلیکیشن‌های ایرانی است. ما یک اپلیکیشن مکان‌محور به‌نام پونز داریم و خیلی راحت در حال جذب یوزر بودیم، وقتی فوراسکوئر و سوارم فیلتر شدند؛ کاربران ایرانی به‌جای اینکه از اپلیکیشن ما استفاده کنند نسبت به ما گارد گرفتند. اگر شما فیلترینگ سوارم را در توییتر سرچ کنید می‌بینید که نوشتند که معلوم نیست پونز، دانرو و دیتاشهر مال کدام آقازاده‌ای است که به خاطر آن‌ها سوارم را فیلتر کردند.

از یک طرف دولت دارد آنها را مجبور می‌کند که سرورهایشان را به داخل ایران بیاورند. ما سرور‌ها را وارد ایران می‌کنیم، رقبا را فیلتر می‌کنیم، پلیس فتا تماس می‌گیرد و اتفاق‌های دیگر می‌افتد. کاربر ایرانی حق دارد که به ما اطمینان نداشته باشد. ما سرور خود را به ایران آوردیم و در پیاده‌روی اربعین به کسانی که به عراق رفته بودند مکان‌های عراق را معرفی کردیم، اما آن‌ها برای دسترسی به سرور ایران مشکل داشتند.

مورد دیگر اینکه برخی نهادها از اپلیکیشن‌هایی که دیتای کاربران را دارند درخواست اطلاعات می‌کنند و این مساله به‌صورت گسترده و تلفنی اتفاق می‌افتد پرایوت نامبرها تماس می‌گیرند و درخواست می‌کنند که موضوعاتی حذف شود و ما حتی نمی‌دانیم که این مربوط به کدام نهاد است. بهتر است که یک نهاد واسط ایجاد شود که دستورات از سمت آن و به‌صورت مکتوب ارسال شود.

اگر قرار است دولت حمایتی کند، نیاز نیست وام ۵۰۰ میلیونی در اختیار استارت‌آپ‌ها قرار دهد. کافی است قانون یکسانی برای تمام استارت‌آپ‌ها اجرا کند. یک کسب‌وکار در شبکه‌های ماهواره‌ای تبلیغ کرده بود و دفترش ۲۴ ساعته پلمب شد ولی الان یک پیام‌رسان ایرانی در قالب پیام‌رسان خارجی کل شبکه‌های خارجی را با تبلیغاتش پر کرده ولی هیچ‌کس در برابر آن موضعی نمی‌گیرد. درخواست ما این است که قانون درست یا غلط برای همه یکسان باشد.


بابک کبیری از «ریحون» نیز گفت: اگر هزینه هر کاری برای افراد مشخص شود، افراد دست به هر کاری نمی‌زنند. استارت‌آپ ریحون در بازه زمانی فیلترینگ، ۷۶ درصد هزینه‌های مارکتینگ خود را متضرر شد. آیا گزارشی برای هیات دولت فرستاده شده که فقط گوشزد کند که این اتفاق ۱۰ روزه چند میلیارد تومان فقط برای حوزه کسب‌وکارهایی که مرتبط با اینترنت بودند ضرر ایجاد کرده است؟ شاید اگر چنین گزارش‌هایی وجود داشته باشد در انتخاب زدن یا نزدن یک دکمه تاثیر داشته باشد.

نکته بعدی این‌که زمانی‌که سیل یا آتش‌سوزی رخ دهد اگر به کسی آسیبی برسد مثلا زمین کشاورزی زیر آب برود برای او جبران هزینه می‌کنند آیا کسی است که در نظر بگیرد وقتی این اتفاق افتاد، برای تک‌تک این استارت‌آپ‌ها هزینه‌هایی ایجاد شد که باید جبران شود؟

نکته دیگر تاثیر این اتفاقات روی جذب سرمایه است. خیلی از استارت‌آپ‌ها روی فرایند جذب سرمایه حساس هستند و در حال گذار از دوره میانی به دوره رشد هستند و نیاز به سرمایه خارجی دارند، با توجه به اخته بودن سرمایه‌گذار داخلی این اتفاقی که اخیرا افتاد عملا تاثیر بسیار منفی و مخربی داشت و هیچ‌گونه فرایندی برای اطلاع‌رسانی و PR اکوسیستم ایران از طرف بدنه سیستم نبود. پس از اینکه این اتفاق افتاد عملا همه گوش‌ها به این است که قرار است چه اتفاقی بیفتد.

حداقل کاری که باید اتفاق بیفتد این است که دولت برنامه خود را مشخص کند و بگوید پای کدام‌یک از حرف‌هایش می‌ماند تا کسی که قصد دارد کار خود را شروع و سرمایه‌گذاری کند بداند که حداقل قانون مکتوبی برایش وجود دارد و فقط به حرف کارآفرین بسنده نکند و بداند که دولت هم حرفی زده و پای آن ایستاده است.


محمد‌علی جنت‌خواه از «طرفداری» درباره مشکلات رسانه خود گفت: ما رسانه ورزشی هستیم. یکی از بدی‌های تلگرام که شاید خیلی‌ها به آن اشاره نکردند این است که زیر خیلی از پست‌ها و محتوای کانال‌ها نمی‌توان کامنت گذاشت و ما با فیلتر کردن توییتر و فیس‌بوک، راه را برای شایعه‌پراکن‌ها و کسانی که می‌خواهند محتوای عجیب و غریب تولید کنند و اقدامات مخرب انجام دهند، باز می‌کنیم. در فیس‌بوک و توییتر مخاطب می‌تواند کامنت بگذارد و برای هر پیام پاسخی بنویسد. بنابراین درصدی از مخاطب متوجه می‌شود که با مطلبی اشتباه روبه‌رو است.

او ادامه داد: کسب‌وکارهای تلگرام و اینستاگرام مالیات نمی‌پردازد اما کسب‌وکارهای ثبت شده و رسمی باید مالیات بپردازند. بالاخره می‌توان با تعاملی که با رییس تلگرام انجام داد، کاری به سود دولت و اکوسیستم انجام داد و حداقل ما که تولیدکننده محتوا هستیم و خیلی راحت از ما کپی می‌شود، از این طریق از خودمان دفاع کنیم.

خیلی‌ها بدون مالیات و زحمت از کار ما پول درمی‌آورند. من سال گذشته ایده‌ای را مطرح کردم، این‌که این همه کد شامد و... که برای کانال‌های تلگرام راه‌اندازی کردند، خیلی راحت هم می‌توانند ما را کرال (Crawlers) کنند. یعنی همان‌گونه که به ما پیام می‌دهند و می‌گویند مطلبی که در راستای تمامیت ارضی کشور است در کانال‌تان کار کنید، همان‌گونه هم می‌توانند ما را کرال کنند تا از روی بازه‌های زمانی که برخی کانال‌ها دارند محتوای خود را کار می‌کنند، مشخص شود که کدام کانال دارد کپی‌رایت را نقض می‌کند.

بحث فیلترینگ فیس‌بوک و توییتر سبب شده که محتوای سطحی و رادیکال در تلگرام افزایش پیدا کند. این مساله جدای از آن آسیبی که به تولیدکننده محتوا می‌زند، باعث می‌شود درآمد کمتری کسب کنیم. حتی بچه ۱۸ ساله از محتوای ما درآمد کسب می‌کند، تبلیغات عجیبی می‌گذارند که کسی هم زورش به آن‌ها نمی‌رسد. از طرف دیگر برخی کانال‌های تلگرام هم سایت شرط‌‌بندی ورزشی راه‌اندازی می‌کنند و تراکنش مالی‌ ما که مثلا ۴۰‌ نفر کارمند داریم، به اندازه یک‌دهم یکی از این سایت‌های شرط‌‌بندی ورزشی نیست.

بحث آپارتاید شرکت‌های خارجی نسبت به داخلی را مطرح کردند. مثلا در حوادث اخیر، ما یک شبکه اجتماعی هم داریم که حدودا چهار میلیون کامنت می‌خورد و بالای ۱۵۰‌هزار محتوا بر آن تولید می‌شود و ما یک ناظر گذاشتیم که محتوایی تولید نشود که کاربر را به خاطر محتوا دستگیر کنند و خودمان زودتر محتوا را پاک کنیم.

این هم شاید یکی از دلایلی باشد که کاربران ایرانی روی پیام‌رسان‌های داخلی نمی‌آیند. به خاطر برخورد‌هایی که ما در فضای اینترنت داشتیم. از دستگیری وبلاگ‌نویس گرفته و توییترنویس گرفته تا سایر برخورد‌های خشن. آن‌قدر برخوردهای خشن در این زمینه داشتیم که مردم دیگر به سمت پیام‌‌رسان‌های داخلی در حوزه محتوا و رسانه نمی‌آیند. ما هم با این مسایل درگیریم.

در حوادثی که باعث فیلترینگ تلگرام شد، حجم زیادی از کاربر روی پلتفرم ما آمد و شروع کرد به محتوای سیاسی تولید کردن! ما به همه خبرنگاران و کارمندانمان گفتیم که خبر و محتوا کار نکنند و فقط بر محتوای کاربران تمرکز کنند تا فیلتر نشویم. حالا آن کاربر را بخواهند بگیرند، دیگر خودش می‌داند و نکته جالب این‌که وقتی از شماره‌های ناشناس با ما تماس می‌گیرند، دست و پای ما می‌لرزد. یعنی ممکن است بیزنس در یک لحظه بسته شود. ما را یک بار فیلتر کردند و ثابت شد که آن‌قدر گناهی نداشتیم.

ما اصلا نمی‌دانیم تماس‌های ناشناس از کجا و کدام نهاد هستند و بسیار سلیقه‌ای می‌گویند همین الان فلان مطلب را بردار، در غیر این صورت همین الان فیلتر می‌شوید! دقیقا با همین لحن. حتی لینک مطلب را هم ایمیل نکردند و من با گوگل و سرچ داخلی سایت و با هزار استرس مطلب را پیدا و پاک کردم.

ما محتوای ورزشی تولید می‌کنیم و نمی‌دانیم با چه قدرتی و فرمولی می‌گویند این محتوا را از روی سایت بردار. حالا همان محتوایی است که خودمان تولید کردیم. محتوا نه مشکل سیاسی دارد، نه مشکل فقهی دارد و فقط یک محتوای ورزشی است. این که او دل‌به‌خواه می‌گوید آن مطلب را بردار، ما نمی‌دانیم باید به چه کسی پاسخگو باشیم.


نیما قاضی از استارت‌آپ «علی‌بابا» نیز در این نشست گفت: متاسفانه ترکیبی وجود دارد که برای شرکت‌های استارت‌آپی خیلی خطرناک است. ناآگاهی مسئولان، قوانین ناکارآمد و رقابت غیرصحیح که در بخش‌های بازار اتفاق می‌افتد. یک بار این اتفاق برای سایت «جاباما» افتاد و ما دوهفته فیلتر بودیم که در جریان هستید.

الان در ارگان‌های جدید می‌بینیم که کارهای مشابه انجام می‌شود. یعنی قوانینی که باعث شد مثلا سایت «جاباما» فیلتر شود که در گردشگری بود و با پیگیری‌های بسیار کل قانون ظاهرا لغو شد. مثلا هواپیمای کشوری مانند همان را یک جای دیگر تصویب کرده و دارد اعمال می‌کند و این موارد خطرناک است و با توجه به سابقه‌ای که هست، ما رامی‌ترساند.

ما نیاز داریم به کارهای زیرساختی که در کشور انجام می‌شود، دسترسی راحت‌تری داشته باشیم. مثل طرح شاهکار، شبکه ملی اطلاعات، اما این موارد خیلی طول می‌کشد. مدت‌هاست یک سرویس کوچک از شما می‌خواهیم و هنوز موفق نشدیم. با آن‌که به همکاران وزارت هم چند‌بار مراجعه کردیم و اگر دوستان این مساله را تسریع کنند، ممنون می‌شوم.

او گفت: موضوع آخر، نهادهای امنیتی است. به هر حال ما هم چون کسب‌وکارمان به‌طوری است که دیتاهای بالک و دیتاهای زیادی از مردم داریم، به ما مراجعه شده که این دیتا را در اختیارشان قرار دهیم. به هر حال ما عرض کردیم که ما در چارچوب قانون و حکم قضایی می‌توانیم این کار را انجام دهیم و در چارچوب قانون هم همکاری داریم. امیدوارم که این موضوع ما را دچار چالشی نکند و بتوانیم پیش برویم.


جعفر محمدی از موسس «ابرینو»، «مهربانه» و عضو هیات مدیره سازمان نظام صنفی رایانه‌ای تهران، آخرین سخنران از فعالان کسب‌وکارهای نوپا در این نشست بود.

محمدی به نمایندگی از چند استارت‌آپ دیگر در ابتدا به موضوع ترافیک نیم‌بهای سایت‌ها اشاره کرد و گفت: بحث ترافیک نیم‌بها برای سایت‌های منتخب، مشکلات زیادی از جمله ایجاد رانت، نبود وضعیت مشخص و شیوه اجرای مختلف در اپراتورها دارد که لازم است وضعیت این قانون روشن‌تر شود. خاموش‌کردن سرورها بعد از فیلترینگ مشکلی است که می‌تواند یک کسب‌وکار را به‌طور کلی نابود کرده و رتبه آن را در موتورهای جستجو به شدت پایین بیاورد. تعداد زیادی از کسب‌وکارها سرورهای خودشان را به داخل کشور منتقل کردند اما وجود چنین قوانینی باعث مهاجرت دوباره این افراد به سرورهای خارجی شده است.
فرآیندها و قوانینی که برای دسترسی به «GSP» در نظر گرفته شده است به‌طور غیر مستقیم از ورود کسب‌وکارها به این حوزه ممانعت می‌کند.

اپراتورهای تلفن‌های همراه کانال‌های خوبی برای ارایه خدمات در اختیار دارند اما از این موقعیت سو استفاده می‌کنند، بعنوان مثال یکی از اپراتورها تعهدنامه محضری از کسب‌وکارها می‌گیرد که در صورت موفق شدن آن‌ها را ملزم می‌کند سهام خود را به اپراتور بدهند و اگر این توافق‌نامه را نپذیرد، درصد بیشتری از درآمد کسب‌وکار را برای خود بر می‌دارد و این در حالی است که این کارر با مصوبه سازمان تنظیم مقررات همخوانی ندارد. همچنین اگر کسب‌وکاری سرویسی را با یک عنوان در اپراتوری ارایه کند، اپراتور دیگر اجازه ارایه آن سرویس با همان نام تجاری را به کسب‌وکار نمی‌دهد، با این کار ما از ایجاد استارت‌آپ‌های بزرگ جلوگیری می‌کنیم و در حال جزیره‌ای کردن آن‌ها هستیم.

در بخش حمایت‌ها مثلا دولت از پیام‌رسان‌های داخلی حمایت می‌کند که در بند اول آن اعمال حاکمیت دولت در آن درج شده است. با این کار کاربر اعتماد نمی‌کند و از سرویس‌های بومی فراری می‌شود. از این رو خیلی از استارت‌آپ‌ها از حمایت‌های دولتی فراری هستند و تلاش می‌کنند تا جای ممکن به سمت دولت و حمایت‌های دولتی کشیده نشوند.

محمدی با تشکر از تشکیل سریع کمیته فیلترینگ تاکید کرد: رای دولت در کمیته فیلترینگ باید مشخص شود و ما باید بپذیریم که فیلترینگ کسب‌وکار داخلی، معادل اعدام یک فرد است. اگر این را بپذیریم، مشکل فیلترینگ نیز حل خواهد شد. اختیارات بالای «دبیر کمیته مصادیق مجرمانه رایانه‌ای» مساله مهم دیگری است که اگر بررسی نشود، این تصمیمات شخصی به یک بحران در کشور تبدیل خواهد شد چرا که در موضوع مصادیق مجبرمانه، موضوعات دقیقا مشخص نیستند و گاها به شکل سلیقه‌ای با این موضوعات برخورد می‌شود.

محمدی در پایان‌ هم به موضوع پلتفرم‌ها پرداخت و گفت: جرایم رخ داده در پلتفرم‌ها بر اساس قانون جرم نیست چرا که این موارد آگاهانه رخ نمی‌دهند اما این در حالی که معاون قوه قضاییه کاربر و پلتفرم را مجرم می‌داند و معتقد است ما باید قانون را تغییر بدهیم. اگر تیم حقوقی خوبی داشته باشیم که بتواند از کسب‌وکارها حمایت کند، به راحتی می‌توانیم این موضوعات را حل و مشکلات را کاهش بدهیم.


در ادامه وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با تشکر از بیان نقادانه مسایل، گفت: شکی نیست که فن‌آوری با خود فرهنگ می‌آورد. در سفری که به کره‌جنوبی رفته بودم، با مواردی از این دست روبه‌رو شدم. هر زمانی فن‌آوری تاثیرات مهمی بر فرهنگ‌ها گذاشته و این بار هم اتفاقی مهم در دنیا در حال رخ‌دادن است و فن‌آوری زندگی بشر را تغییر می‌دهد.

ایستادگی در برابر این موج تغییر منطقی نیست و باید با شیوه‌نامه خود از فناوری حداکثر بهره ببریم و جایگاه خود را تثبیت کند. فن‌آوری «بلاک‌چِین» که به تازگی به بازار آمده است، مفاهیمی مثل ثبت احوال، ثبت اسناد، بانک و... را تحت تاثیر خود قرار می‌دهد و تحول اساسی در تمام دنیا ایجاد می‌کند. اگر ما مطابق با این تغییرات ساختار و مرز‌های خود را تعریف نکنیم، در عرصه رقابت، مغلوب فناوری و فرهنگی می‌شویم که بر ما تحمیل خواهد شد. اگر نگران فرهنگ و آینده هستیم، نیازمند فراست ماست.

او با یادآور شد: ادغام فناوری و اقتصاد در عصر جدید جدی‌تر شده و باعث شده که کشور‌های دنیا روی اقتصاد عرصه فن‌آوری اطلاعات سرمایه‌گذاری جدی شروع کنند. امروزه حتی بیشتر ۱۰ شرکت برتر دنیا، شرکت‌های فن‌آور هستند. آمریکا و چین سرمایه‌گذاری جدی در این زمینه داشته‌اند و سهم زیادی در بازار دنیا را به خود اختصاص داده‌اند. حاکمیت‌ها در حال از دست دادن قدرت خود و شرکت‌ها در حال کسب قدرت هستند. این‌ها چالش‌هایی است که همه دنیا با آن روبه‌رو هستند و فقط مساله ما نیست. سهم ما در این زمینه چیست؟ ما قرار است در این دوران چه کنیم؟ با ایستادگی مقابل این حوزه‌ها نمی‌توانیم سهمی به خود اختصاص دهیم.

آذری جهرمی با بیان این‌که همه شما معتقدید که عرصه فن‌آوری، عرصه خلاقیت است، اظهار کرد: به نظر می‌رسد که ما دو راه در برابر آن داریم. نخست، چاره‌ای جز تسلیم شدن در برابر این سیل نداشته باشیم، دیگر این ‌که در برابر آن ایستادگی کنیم. اما قطعا همه راه‌ها فقط این دو نیستند. همان‌طور که گفتید، عرصه فن‌آوری عرصه خلاقیت است. گزارش GI و گزارش‌های دیگر نشان می‌دهد که ایران از بابت خلاقیت، از همه دنیا بالاتر است. ما به دلیل خلاقیت موجود می‌توانیم حداکثر استفاده را به نفع خود کنیم. برای این کار، نیاز است که چشم‌انداز، راهبرد، سیاست و استراتژی داشته باشیم. ابتدا لازم است اقتصاد دیجیتال و تحولی که در دنیا رخ می‌دهد را درک کنیم.

او گفت: من به مرکز تحقیقات مخابرات ماموریت داده‌ام که بسنجند با سه ضلعی IoT، IT و «بیگ دیتا» چه تحولاتی در آینده دنیا و کشور رخ می‌دهند. با مراجع قانون‌گذاری، نظارتی و اقتصادی جلسه‌هایی گذاشتند و مشخص شد متاسفانه بیش از ۹۰ درصد دست‌اندرکاران شناخت لازم را نداشتند. نخستین اقدام این است که باید مطالعه کنیم و سواد را در این زمینه در بدنه حاکمیت و همه دست‌اندرکاران افزایش دهیم. باید آگاه شوند که چه اتفاقاتی در حال وقوع است. مرکز ملی فضای مجازی در این زمینه کارهای خوبی انجام داده است.

گزارش اخیر نشان داد که همان‌گونه که در بدنه دولت ضعف وجود دارد، تمایل به پذیرش این دانش نیز هست. مقوله آموزش را باید جدی بگیریم. در بدنه وزارت ارتباطات هم درخواست کرده‌ام یکی از شرکت‌های توانمند که می‌تواند ورک‌شاپ‌های خوبی بگذارد، مدیران وزارت ارتباطات را در این زمینه توجیه کند. باید هم‌نوایی در کل بدنه دولت باشد تا تحولات را همه با هم درک کنیم.

وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات تصریح کرد: باید کار و فرهنگسازی کنیم. باید اکوسیستم را خوب بدانیم. در اکوسیستمی که در راستای تسلط غرب بر اقتصاد دیجیتال دنیاست، ما باید سهم خود را داشته باشیم. باید سهم منطقه‌ای داشته باشیم. بستن آی پی در خارج از کشور از حرکت‌هایی است که ضد منطقه‌ای شدن و ضد اکوسیستمی ماست. ساختارهای درونی حاکمیت چابکی لازم را برای تحولات ندارد. از مجموعه خودمان در وزارت ارتباطات آغاز کردیم و به‌زودی در کمیسیون اقتصادی دولت تغییر اساسنامه سازمان فناوری اطلاعات به تصویب می‌رسد. سازمان فناوری اطلاعات با این مصوبه از حالت شرکت حاکمیتی صرف خارج و به سازمان توسعه‌ای تبدیل می‌شود. وظایفی چون سازمان گسترش سابق را خواهد داشت و در کنار مرکز تحقیقات، دانشکده و پست‌بانک، اکوسیستم سه گانه مورد نیاز کسب و کارهای نوپا را ایجاد می‌کند. مشارکت در پروژه‌ها می‌کند و بعد با اگزیت استراتژی، کنار می‌آید.

به گفته او، درباره نهاد‌سازی مطالعه انجام شده است. یکی از مشکلات، تاسیس شرکت‌های کسب‌وکارهای نوپاست. با معاونت علمی، وزارت اقتصاد، وزارت کار، وزارت صمت و بانک مرکزی، جلسه‌هایی گذاشته شد و درباره این مسایل صحبت شد. پیش‌نویسی برای ایجاد مدلی از کسب‌وکارهای آزمایشی را با ظرفیت‌های موجود قانونی تهیه شد؛ مانند مدلی که در اروپاست و شرکت‌های استارت‌آپی تا دو سال تحت حمایت‌هایی هستند و بعد از دوسال اگر به درآمد رسیدند به شرکتی با مسئولیت محدود تبدیل شوند و اگر به هر دلیل نتوانند به درآمد برسند، خود به خود منحل شوند. در این دوسال از فرآیند‌های مالیاتی خاصی برخوردار باشند. بر این مباحث فکر شده و در دست اقدام است.

آذری جهرمی ادامه داد: بر بحث تامین مالی فکر شد. یک استارت‌آپ تا زمان بلوغ مدل‌های مختلفی از سرمایه‌گذاری باید داشته باشد. با تلاش زیاد فرآیند و دستور‌العمل‌های وی‌سی‌ها کار شد و در بورس به تصویب رسید. ما در مدت چهار ماه توانستیم تامین مالی جمعی را به نتیجه برسانیم.

او گفت: هر رخدادی چارچوب‌های خود را دارد. گزارشی متعددی درباره اشکالات دستور‌العملی که در حال تهیه‌اسف به من منتقل شده است و من منعکس کردم. ترجیح ما این است که فرآیند را قانونی کنیم اما بالغ شدن باید به آهستگی صورت گیرد. برخی موارد خط قرمز ماست. اما برخی نکته‌ها را باید بپذیریم که وقت یک نهال هم می‌خواهد رشد کند، در شرایط متناسبی رشد کند و اصلاح شود. در این فرایند هم باید همه باهم بالغ شوند. نمِ‌توانیم بگوییم فقط ما می‌فهمیم و دیگران خیر. بالاخره آن کسی که در بورس هست هم محدودیت و فرایند‌هایی برای خود دارد.

ما می‌دانیم اگر یک لایحه را بخواهیم تنظیم کنیم و به دولت مصوب کند و بعد ببریم مجلس، یعنی سه سال زمان لازم است و این سه سال، یعنی باید زمان را به عرصه رقابت واگذار کنیم. اگر با استفاده از ظرفیت‌های موجود نتوانیم موانع را برداریم، عرصه را به خارجی‌ها باخته‌ایم. اگر کسب‌وکارهای ما نتوانند بازار را در اختیار خود بگیرند، نیاز مردم منتظر آن‌ها نمی‌ایستد. اگر حاکمیت هم بخواهد فیلتر کند، راه‌های زیادی برای دور زدن فیلتر هم به وجود می‌آید. اصل مساله این است که سلب زمانی معنا می‌یابد که ایجاب با چندین‌برابر قدرت بیشتر در کنارش باشد. افکار عمومی باید از کار حمایت کند. بنابراین در این عرصه ضمن آن‌که نیازمند انتقادات شما هستیم اما برخی موضوعات باید در چارچوب خودش و متناسب با مکانیزم داخلی ما شکل بگیرد و پیش برود.

جهرمی گفت: مهم‌ترین اتفاق در این عرصه این بود که «چشم‌انداز و سند استراتژی ایران در اقتصاد دیجیتال» را تبیین کنیم. اهمیت موضوع در جامعه نخبگانی هنوز جا نیفتاده است. وقتی در حال حاضر در کشور بخش تلکام ما سهمی در اقتصاد ملی دارد اما فناوری اطلاعات در نظام بودجه‌ریزی سهم مشخصی ندارد. این یعنی هدف ویژه‌ای از نظر اقتصادی در این زمینه نداریم. بنابراین، حرف بازیگران به جایی نمی‌رسد.

او تاکید کرد: بودجه سال بعد باید کاملا مشخص و روشن باشد. در این صورت می‌توان برنامه‌ریزی مشخص داشت و چارچوب درستی تدوین کرد. این یکی از دغدغه‌های ماست. ما بنا نداریم که همه ۵۰۰ میلیارد تومان وام دهیم. البته ممکن است برای تیم‌هایی که قرار است در شهرستان‌ها شکل بگیرند، وام‌های کم‌بهره‌ای اختصاص دهیم. یکی از شاخص‌ها در این زمینه میزان ریسک‌پذیری است. یک وی سی باید ۳۶ درصد انتظار بازگشت سرمایه داشته باشد. ما باید منابعی را با سود کمتر در اختیار وی‌سی‌ها قرار دهیم تا با سود کمتر این حوزه را ترویج دهند.

او با یادآوری این‌که در کشور اغتشاشاتی پیش آمد و اعتراضاتی تبدیل به اغتشاش شد، گفت: امنیت کشور در این زمان‌های بحرانی، تصمیمات خاص خود را می‌طلبد. دولت هم پیام داد که ما مجبور هستیم این کار را انجام دهیم. شرایط اخیر ضعف‌های ما را در عرصه‌های پیام‌رسانی و رسانه نشان داد. تمام بارهای سیاسی عرصه رسانه بر دوش پیام‌رسان‌هاست. باید مراقبت کنیم که بازی دو سر باخت نداشته باشیم. باید مشکل اعتماد مخاطب را برطرف کنیم.

به گفته آذری جهرمی اگر نظام اقتصادی خود را بر پایه زیرساختی که هر آن ممکن است تحریم شود، شکل دهیم؛ تکلیف ما چیست؟ عقل سلیم می‌گوید که نباید این گونه عمل کرد. قانون از ما نخواسته است که رسانه را ساماندهی کنیم اما در دنیا رسانه‌های سنتی دارد به رسانه‌های نوین تبدیل می‌شود. نباید از بیان و پیگیری مشکلات هراس داشت. این مشکلاتی که مطرح شد وجود دارد و باید حل شود. آیا فقط با امکان فنی و پول مشکلات حل می‌‌شود؟ نگوییم آن‌ها که صرفا دغدغه فرهنگی دارند، نمی‌فهمند. باید مشکلات را وقت گذاشت و شنید. عرصه‌های موضوعات فرهنگی را باید درک کرد و باید همانند عرصه‌های تکنولوژی آموزش دید تا به بالانس دوجانبه برسیم.

او اظهار کرد: اگر در پلتفرمی کلاهبرداری شد و نیاز به پیگیری داشت و آن پلتفرم به کشور ما پاسخگو نبود، چه باید کنیم؟ باید همه جوانب را دید. با برخورد رادیکالی نمی‌توان مسایل را حل کرد.

آذری جهرمی تاکید کرد: آینده این کشور چه بخواهیم و چه نخواهیم بر عرصه اقتصاد دیجیتال شکل خواهد گرفت و اگر کشوری در پی حاکمیت و نقش خودش در جامعه جهانی باشد، باید بتواند حرفی برای گفتن داشته باشد. شبکه ملی اطلاعات یعنی باید ضمن بازار داخلی، بازار خارجی را نیز دریابیم. اگر رقابت نداشته باشیم نظرات داخلی را نمی‌توانیم جلب کنیم؛ چه برسد به بازار خارجی. هر کدام باید شمعی در این فضا روشن کنیم. همه موانعی که می‌گویید را می‌پذیریم اما باید همگی باهم مرحله به مرحله پیش برویم.

او گفت: باید در جلسه بعدی بیشتر به این مسایل بپردازیم. انتظار داریم که آقای سرائیان جلسات جدی‌تری با این بخش داشته باشند. ما نیز ارتباط تنگاتنگ‌تری با شما خواهیم داشت. جلسه بعدی تا دو هفته دیگر برگزار می‌‌شود. نیازمند کمک شما (استارت‌آپ‌ها) هم هستیم. ما می‌توانیم موانع را برطرف کنیم. باید چشم‌انداز بلندی داشته باشیم؛ از شاخص‌های تلکام باید خارج شویم و در عرصه فن‌آوری اطلاعات سهمی بگیریم. بحث «یونیکورن» شدن هم بدون حضور شرکت‌های ما در بازار‌های بین‌المللی ممکن نیست. ما دیپلماسی این حوزه را فعال کرده‌ایم.

با برخوردهای لحظه‌ای نمی‌توان مشکلات را حل کرد. کشور، هزینه شبکه‌های اجتماعی را در زمینه‌های فرهنگ و سیاسی داده است و امروز که به بهره‌وری اقتصادی رسیده است، از دست دادن این فرصت اشتباه است. مساله تماس گرفتن با شماره‌های ناشناس و درخواست‌های سلیقه‌ای را هم پیگیری می‌کنم و نتیجه را اعلام خواهم کرد.

رسول سرائیان، رییس سازمان فناوری اطلاعات ایران در نشست هم‌اندیشی وزیر ارتباطات با فعالان حوزه استارت‌آپی
رسول سرائیان، رییس سازمان فناوری اطلاعات ایران در نشست هم‌اندیشی وزیر ارتباطات با فعالان حوزه استارت‌آپی
نصرالله جهانگرد، معاون فناوری و نوآوری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در نشست هم‌اندیشی وزیر ارتباطات با فعالان حوزه استارت‌آپی
نصرالله جهانگرد، معاون فناوری و نوآوری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در نشست هم‌اندیشی وزیر ارتباطات با فعالان حوزه استارت‌آپی
رضا باقری‌اصل، معاون دولت الکترونیک سازمان فناوری اطلاعات در نشست هم‌اندیشی وزیر ارتباطات با فعالان حوزه استارت‌آپی
رضا باقری‌اصل، معاون دولت الکترونیک سازمان فناوری اطلاعات در نشست هم‌اندیشی وزیر ارتباطات با فعالان حوزه استارت‌آپی
مجتبی جوانبخت، دستیار وزیر ارتباطات در امور جوانان در نشست هم‌اندیشی وزیر ارتباطات با فعالان حوزه استارت‌آپی
مجتبی جوانبخت، دستیار وزیر ارتباطات در امور جوانان در نشست هم‌اندیشی وزیر ارتباطات با فعالان حوزه استارت‌آپی
شهلا اصولی، رییس مرکز توانمندسازی و تسهیل‌گری کسب‌و‌کارهای نوپای فاوا در نشست هم‌اندیشی وزیر ارتباطات با فعالان حوزه استارت‌آپی
شهلا اصولی، رییس مرکز توانمندسازی و تسهیل‌گری کسب‌و‌کارهای نوپای فاوا در نشست هم‌اندیشی وزیر ارتباطات با فعالان حوزه استارت‌آپی
نشست هم‌اندیشی وزیر ارتباطات با فعالان حوزه استارت‌آپی
نشست هم‌اندیشی وزیر ارتباطات با فعالان حوزه استارت‌آپی
نشست هم‌اندیشی وزیر ارتباطات با فعالان حوزه استارت‌آپی
نشست هم‌اندیشی وزیر ارتباطات با فعالان حوزه استارت‌آپی
نشست هم‌اندیشی وزیر ارتباطات با فعالان حوزه استارت‌آپی
نشست هم‌اندیشی وزیر ارتباطات با فعالان حوزه استارت‌آپی
چالش‌های فعالان حوزه استارت‌آپی در جلسه هم‌اندیشی با وزیر ارتباطات
پاسخ آذری جهرمی به چالش‌های مطرح شده از سوی فعالان حوزه استارت‌آپی