fa-IR

استارت‌آپ‌ها به‌زودی فعال می‌شوند/ چرا ارز تک‌نرخی در پساتحریم ضروری است؟

عضو کنفدراسیون صادرات می‌گوید: «با لغو تحریم‌ها ایران وارد بازار جهانی می‌شود و جزو نقش‌آفرینان اقتصاد منطقه خواهد شد. رونق اقتصادی کم‌کم جای خود را به رکود می‌دهد. تولید، مهم‌ترین بخش رشد پذیر و جذاب اقتصاد ما خواهد شد.»
با نزدیک شده به زمان لغو تحریم‌ها گمانه‌زنی‌ها برای پیش‌بینی اوضاع اقتصاد ایران در پساتحریم این روزها داغ است. برخی اقتصاددانان معتقدند که دوران پساتحریم فرصتی برای رونق اقتصاد خواهد بود و برخی می‌گویند اگر دولت برای این دوران برنامه‌ریزی نداشته باشد، درهای واردات باز شده و تولید داخلی در معرض آسیب قرار می‌گیرد. در این زمینه با محمدحسین زهتابچیان، عضو کنفدراسیون صادرات گفت‌وگو کردیم که در پی می‌آید:
دوران تحریم به پایان خودش نزدیک می‌شود. ایران و جهان خودشان را برای شرایط جدید آماده می‌کنند. ولی به‌طور واقعی این دوران پساتحریم با توقعاتی که برای مردم ایجادشده، چه دستاوردی را برای ملت ایران خواهد داشت؟
دوستی داشتم تعریف می‌کرد محصولی را در حال ساخت بود و هرروز مدیر فروششان باآب‌وتاب و هیجان زائدالوصفی از به نتیجه رسیدن آن و امکان رقابت آن با مشابه خارجی‌اش صحبت می‌کرد و ادعا داشت که اگر این محصول ساخته شود بازار را می‌گیرد. محصول ساخته شد و ازنظر کیفیت و بسته‌بندی از مشابه خارجی‌اش هم بهتر درآمد. از فردای آن روز مدیر فروش پر از ادعا کم‌کم خاموش شد و دیگر از آن‌همه ادعا خبری نبود. به مدیر فروش گفتند که حال که محصول حاضر است برنامه در بازار خود اجرا کنید. با نگاه عاجزانه و شرمنده‌ای به من گفت: مشکل همین‌جا است که دیگر بهانه‌ای برای نفروختن ندارم.
داستان آن مدیر فروش، از دو نظر شبیه جناح‌های سیاسی ایران است. دلواپسان که ادعا داشتند برداشتن تحریم‌ها محال است، حالا شروع می‌کنند به ایراد گرفتن، اصلاح‌طلبان تندرو هم که همه مشکلات را منوط به رفع تحریم‌ها می‌دانستند، باید جواب گروه اول را بدهند، دولت هم که مجبور بود برای نشان دادن اهمیت رفع تحریم‌ها موضوع را کمی غلیظ‌تر به اطلاع مردم برساند، با سیل انتظارات مردم روبرو خواهد شد.

وضعیت ایران در دوران پساتحریم چگونه خواهد شد؟
ما در بهترین حالت به سال ۸۲ بازمی‌گردیم. علاوه بر رفع تحریم‌های آمریکا که دستاورد کمی نیست، منابعی در حدود حداکثر ۷۰ میلیارد دلار آزاد خواهد شد. اگر سنت به سنت آن خوب مدیریت نشود، نه‌تنها به نفع اقتصاد کشور نیست، بلکه بیماری هلندی مزمن موجود را تشدید می‌کند، آن‌هم درزمانی که واحدهای تولیدی دیگر رمقی ندارند و تهیه مواد اولیه از چین و حتی اروپا تقریباً به هر قیمتی ممکن شده است. واردات کالاهای متورم ارزان، صنعت را نابود می‌کند، بر اشتغال زدایی می‌افزاید و رکود موجود را نیز تشدید می‌نماید. الباقی پس‌انداز باقی‌مانده قشر متوسط و ضعیف را نیز از دستشان می‌رباید.

این موضوع تأثیری بر قیمت ارز هم دارد؟
 جو روانی برداشتن تحریم‌ها و امکان واردات قانونی از طریق بانک توسط آل سی و ارز مبادله‌ای، ممکن است در کوتاه‌مدت نرخ ارز را تا ۳۳۰۰ تومان کاهش دهد، ولی این موضوع مدت خیلی طولانی نخواهد بود و مجدداً نرخ ارز به کانال قبلی خود برمی‌گردد. اگر دولت دست از شعار تک‌نرخی کردن ارز برندارد، به‌زودی شاهد هدر رفتن منابع ارزی و بازگشت نرخ آزاد آن به بالای ۴۰۰۰ تومان خواهیم بود. مگر ممکن است باقیمت نفت ۳۰ دلار، رکود بی‌سابقه، نقدینگی ۹۰ هزار میلیارد، نرخ بیکاری فزاینده و تعطیلی کارخانه‌ها صحبت از یک نرخی کردن ارز کرد؟ اگر ما رشد اقتصادی ۵٪‌، افزایش صادرات، رونق تولید و اشتغال‌زایی می‌خواهیم، همه این موارد یعنی نرخ دلار از قیمت‌های فعلی رسمی و آزاد دور شود. کافی است رونقی اندک در تولید به وجود آید، دولت ناگهان با رشد ناگهانی تقاضای ارز روبرو شود، ظرف کمتر از ۶ ماه تمامی تقاضاهای خفته دوران رکود از سال ۹۱ تا ۹۴ ناگهان احیاء می‌شوند و هجوم تولیدکنندگان برای واردات و خرید داخلی مواد اولیه و به‌تبع آنان سفته‌بازان ارزی، دولت را در مضیقه ارزی قرار خواهند داد که مجبور خواهد شد بلافاصله تقاضاها را سهمیه‌بندی کند.

یعنی همان اتفاقی که سال ۷۴ افتاد؟
دقیقاً همین‌طور است. همان رویداد سال ۱۳۷۴ رخ می‌دهد با این تفاوت که جمعیت امروز، به‌خصوص تحصیل‌کرده‌های بیکار، سطح زندگی مردم، سطح انتظار مردم از دولت که هردو دستاوردهای دولت نهم و دهم برای مردم بوده است و ده‌ها مورد دیگر، نسبت به سال ۷۴ به‌شدت دچار تغییر و دگرگونی شده است و قابل‌مقایسه نیست.

پس با این اوصاف نباید به کاهش قیمت ارز دل بست؟
قطعاً. نرخ ارز نه‌تنها کاهش نمی‌یابد بلکه افزایشی درخور خواهد داشت. اگر این افزایش طبیعی اتفاق نیفتد، در چند سال بعد به‌طور ناگهانی و غیرطبیعی رخ خواهد داد.
البته به اعتقاد برخی از کارشناسان ما می‌توانیم از ظرفیت افزایش ارز به نفع اقتصادمان بهره ببریم. خصوصاً پس از تیره شدن رابطه آنکارا و مسکو ظرفیت صادرات ایران به روسیه می‌تواند در حوزه محصولات کشاورزی بیشتر شود. تحلیل شما از این ماجرا چیست؟
می‌تواند یکی از عوامل مهم، نزدیکی استراتژیک ایران به روسیه باشد. ولی ایران در این خصوص به‌درستی عمل کرد. کشور روسیه بود که دست همکاری به سمت ایران دراز کرد و ایران باکمال خردمندی، بااینکه در مقابل ترکیه قرار می‌گرفت از این همکاری استقبال کرد. روسیه امروز و شخص پوتین قدرت جدیدی است که سر برداشته است و از حمایت مردم خودش و اکثر جمهوری‌های سابق شوروی برخوردار است. چین یکی از هم‌پیمانان قدرتمند روسیه است و جهان از سال ۲۰۱۶ به یک جهان جدید دوقطبی با پیچیدگی‌های ناشناخته تبدیل خواهد شد.

این در حالی است که برخی تحلیل گران تأکیددارند نباید روی روسیه به‌عنوان یک شریک تجاری حساب باز کرد. شما چه نگاهی به این طرز فکر دارید؟
با طناب هیچ کشوری نباید به چاه رفت. کشورها و به‌خصوص قدرت‌های حاکم جهان، همیشه منافع ملی خودشان را به منافع ملت‌ها ترجیح داده‌اند. دل‌خوشی به حمایت‌های موقت قدرت‌ها اشتباه محض است. این‌که گفته می‌شود، روس‌ها همیشه به ما دروغ گفته‌اند و کلک زده‌اند، یک تعبیر عامیانه از روابط بین‌الملل است. ضمن این‌که دولت‌های روسیه همیشه نماینده ملت‌ها نبوده‌اند و باهم فرق می‌کرده‌اند. به‌طور مثال در زمان تزارها، آن‌ها با کمک انگلیس، ایران را به سه کشور تقسیم کردند که با روی کار آمدن بلشوییک‌ها به رهبری لنین، این قرارداد کان لم یکن شد. به‌جرئت می‌توان گفت که روسیه در زمان لنین بهترین روابط را با ایران داشت. بعد از روی کار آمدن استالین بود که برای دسترسی به آب‌های خلیج‌فارس از طریق تسخیر ایران و تشکیل دو دولت به‌اصطلاح ملی در آذربایجان و کردستان تحت نام حکومت‌های مردمی به تجزیه ایران پرداخت و تیزهوشی وزرای کشور و وزرای خارجه با هماهنگی و پشتیبانی آمریکا، استالین را به عقب‌نشینی واداشت و رهبران مستقل خلق یا به مسکو گریختند و یا دستگیر شدند و سناریوی تجزیه ایران ناکام ماند.
البته در همان زمان، استالین چهره محبوب مارکسیست‌های جهان و بعضی از کمونیست‌ها بود و عده‌ای اصولاً مارکسیسم لنینیسم را بدون استالینیزم قبول نداشتند. تاریخ ورق خورد و چهره استالین از زیر سال‌ها اختناق و کیش شخصیت او شناخته شد. شخصی که هیچ شباهتی نه به لنین داشت و نه مارکس و نه هیچ رهبر مردمی دیگری آمریکا، انگلیس، ایتالیا و سایر قدرت‌ها، چه وفاداری‌ای از خود نشان داده‌اند و یا به کدام کشوری با نیت خیر پا گذاشته‌اند؟ امپراتوری عثمانی در آستانه فروپاشی صدها هزار ارمنی را قتل‌عام کرد ولی آن جنایات همچنان به‌پای مردم صلح‌دوست ترکیه و دولت آن نوشته‌شده است.

در یک جمع‌بندی اگر بخواهید شرایط بعد از تحریم را به‌طور خلاصه ترسیم کنید، تصویری که ارائه می‌کنید چگونه است؟
علیرغم همه موانع موجود، ایران وارد بازار جهانی می‌شود و جزو نقش‌آفرینان اقتصاد منطقه خواهد شد. رونق اقتصادی کم‌کم جای خود را به رکود می‌دهد. تولید، مهم‌ترین بخش رشد پذیر و جذاب اقتصاد ما خواهد شد. بازارهای دیگر، بازیگرانش را ازدست‌داده و آن‌هایی که باقی‌مانده‌اند بایستی در رقابتی سخت به فعالیت بپردازند که این اتفاق بسیار خوب است. کاهش درآمد نفت، اذهان را به سمت سایر درامدها سوق می‌دهد و بخش خصوصی خلاق پا به میدان خواهد گذاشت و خیلی زود استارت‌آپ‌هایی در بسیاری از موضوعات کاری مشاهده خواهیم کرد. بخش دولتی و استخدام در آن بعد از جذابیتش را از دست می‌دهد و جوانان دیگر منتظر کار باقی نمی‌مانند. یا در بخش خصوصی مشغول به کارشده و یا خود به‌تنهایی کاری را شروع می‌کنند. درمجموع ایران سال ۹۵ در هیچ زمینه‌ای هرگز به سال‌های قبل بر نخواهد گشت، شاید تصور این حرف کمی سخت باشد، ولی انجام آن حتمی است.