دولتی‌ها، هنوز Crowdfunding را نمی‌شناسند
بنیان‌گذاران استارت‌آپ‌های حوزه تامین منابع مالی جمعی از دغدغه‌هایشان گفتند

دولتی‌ها، هنوز Crowdfunding را نمی‌شناسند

ایرانی‌ها از گذشته با فعالیت‌هایی همچون گل‌ریزان، جمع‌آوری کمک برای انجام امور عام‌المنفعه و مواردی از این دست، آشنا بوده‌اند و بیراه نیست اگر بگوییم که راه و رسم فعالیت‌های عام‌المنفعه در کنش‌های مختلف اجتماعی و اقتصادی ایرانیان از دیرباز وجود داشته است. شکل جمع‌آوری کمک در طول دهه‌های گذشته اما تغییر محسوسی داشته است.

بعد از شکل‌گیری انجمن‌های خیریه و نهادهای مدنی که در کنار مسئولیت‌پذیری اجتماعی، به فعالیت‌های عام‌المنفعه هم می‌پرداختند، با پیشرفت فناوری و ورود اپلیکیشن‌ها به بازار، کم‌کم راه و رسم تجمیع منابع مالی شکل تازه‌تری به خود گرفت. فعالیت‌ها از شکل سنتی و نهادی به حوزه فناوری هم وارد شد و امروزه اپلیکیشن‌هایی هستند که با ایجاد فضا، برای پروژه‌های مختلف اجتماعی، سرمایه‌گذاران را دعوت به همکاری با پروژه می‌کنند.

در جریان برگزاری نمایشگاه تراکنش و جشنواره فین‌تک ایران، به سراغ استارت‌آپ‌هایی رفتیم که در حوزه تجمیع منابع مالی جمعی یا Crowdfunding فعالیت می‌کنند.

«همپا باش» که یکی از استارت‌آپ‌های فعال در زمینه تامین مالی جمعی است که در بخش استارت‌آپ‌های نمایشگاه تراکنش حضور دارد. این استارت‌آپ، با هدف معرفی ایده‌های ناب به سرمایه‌گذاران، به وجود آمده است. این ایده‌ها ممکن است قبلا در بازار وجود داشته باشند، با این حال همپاباش کمک می‌کند که با بهینه‌سازی در روند اجرای ایده‌ها مجددا وارد بازار شود. دانشجویان، صاحبان ایده، صاحبان کسب‌وکار، بنیان‌گذاران استارت‌آپ یا افرادی که کمپینی راه‌اندازی کرده‌اند و نیاز به حمایت سرمایه‌گذاران بزرگ و کوچک دارند، مخاطبان این اپلیکیشن هستند.

 ارژنگ، یکی از مجریان همپاباش در غرفه این استارت‌آپ در نمایشگاه تراکنش ایران می‌گوید: ایده پردازش و شکل‌گیری این استارت‌آپ نزدیک به سه سال طول کشید تا به جمع‌بندی برسد. عمده‌ترین دلیل طولانی شدن مساله این بود که می‌خواستیم تیمی که صاحب ایده هستند، به بلوغ لازم در انجام کار برسند که به هر حال محقق شد و حدود ۶ ماه است این استارت‌آپ در حال فعالیت است.

او در خصوص ایده پردازانی که ایده‌هایشان را در این سایت ثبت می‌کنند، گفت: افراد در حوزه‌های مختلف (استارت‌آپی و غیراستارت‌آپی) ایده‌هایشان را در سایت هم پاباش ثبت می‌کنند. ارتباط ما با گروهی از سرمایه‌گذارها، در دسته‌بندی‌های مختلف، باعث می‌شود که ایده‌هایی که مورد نظر سرمایه‌گذار است، توسط آن‌ها پذیرفته شود. ما ارتباط صاحبان ایده را با سرمایه‌گذاران برقرار می‌کنیم و در عین حال با خود ایده پرداز جلساتی را داریم که ایده پخته شود و یک ایده خام را پیش سرمایه‌گذار نمی‌بریم. سرمایه‌گذاران وقت چندانی ندارند که برای یک ایده خام بگذارند، در نتیجه ما مجبوریم ایده‌ها را غربال کنیم و به آن‌ها بال وپر بدهیم و پس از صیقل‌کاری، ایده‌ها را به سرمایه‌گذار معرفی و ارائه کنیم.

ارژنگ ادامه داد: پس از طی این مراحل، جلسه‌ای بین صاحب ایده و سرمایه‌گذار برگزار می‌کنیم که اطلاعاتشان را در اختیار یکدیگر قرار دهند و سوالاتشان را در خصوص ایده از هم بپرسند. بعد از این اتفاق، ما تفاهم‌نامه‌ای را بین این دو برقرار می‌کنیم.

او درباره تفاوت هم پاباش با سایر استارت‌آپ‌های Crowdfunding گفت: فرق در این است که «همپا باش» مخزنی از سرمایه‌گذاران را در اختیار دارد.

وی افزود: اپلیکیشن همپاباش، در حوزه‌های مختلف هنر، کسب‌وکار و بازرگانی فعالیت می‌کند. به‌عنوان مثال در حوزه هنر، اگر کسی قصد ارائه یک اثر موسیقی را داشته باشد یا کسی که می‌خواهد یک گالری برگزار کند و سرمایه لازم را ندارد کمک می‌کنیم که از طریق این استارت‌آپ هزینه‌های کار خود را تامین کند. در حوزه کسب‌وکار هم اگر کسی بخواهد اپلیکیشنی راه‌اندازی کند، می‌تواند از امکانات این مجموعه استفاده کند.

ارژنگ، در خصوص چالش‌های اساسی حوزه استارت‌آپ‌های تامین مالی جمعی نیز می‌گوید: استقبال از این استارت‌آپ‌ها مثبت بوده، با این حال چالش اصلی به ایده پردازان برمی‌گردد. اغلب آن‌ها پیگیر و دنبال کننده کار نیستند و فکر می‌کنند که کسب‌وکار اینترنتی، محدود به راه‌اندازی، استارت‌آپ و اپلیکیشن است. در حالی که این‌ها فقط یک ابزارند و همان کاری که باید در بازار سنتی انجام بگیرد، در اینجا هم باید انجام دهید. فقط محل دیده شدن شما به‌جای اینکه یک فروشگاه در یک خیابان باشد، یک اتاق نمایش به وسعت ایران است.

چیدمان نیروی انسانی، جذب نیروی انسانی، آموزش حوزه استارت‌آپ‌ها و آموزش حین کار نیز از جمله چالش‌هایی است که به گفته او، استارت‌آپ‌ها با آن درگیرند.

اما یکی از موفق‌ترین سایت‌ها و استارت‌آپ‌ها در حوزه تامین منابع مالی جمعی، «دونیت» است که اوایل سال ۹۳ با یک دغدغه شخصی شروع به کار کرد. محی سنیسل بنیان‌گذار استارت‌آپ دونیت در حاشیه برگزاری نمایشگاه تراکنش ایران و در غرفه این استارت‌آپ با اشاره به مسیری که دونیت برای تبدیل شدن به یک سایت تامین منابع مالی جمعی طی کرده، می‌گوید: تا پیش از راه‌اندازی دونیت، برخی محصولات نرم‌افزاری را به‌صورت رایگان تولید و به‌صورت اینترنتی به فروش می‌رساندم تا افرادی که به این نرم‌افزارها نیاز دارند از آن‌ها استفاده کنند؛ اما از این راه هیچ درآمدی نداشتم، در حالی که در خارج از کشور فرهنگ donation و مشارکت در این پروژه‌ها وجود داشت. یک گروه خیریه کوچک داشتیم و می‌دیدم که هیچ تعادلی بین سازمان‌های خیریه وجود نداشت؛ یعنی مثلا در کنار برخی سازمان‌ها که دسترسی به منابع مالی بیشتری داشتند، یک سازمان خیریه را که در جنوب سیستان و بلوچستان کار می‌کرد، هیچ‌کسی نمی‌شناخت و در نتیجه هیچ تامین مالی نداشت. هم‌زمانی این دو دغدغه باعث شد که دونیت شکل بگیرد و به‌تدریج به یک پلتفرم تامین منابع مالی جمعی تبدیل شود.

او در خصوص میزان پروژه‌های جذب‌شده توسط دونیت می‌گوید: ماهیانه ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلیون تومان برای پروژه‌های دونیت تامین می‌شود. ۱۸۰ پروژه را در عرض دو سال به انجام رساندیم که پروژه‌های خیریه، گجت‌ها، کتاب، تئاتر، فیلم مستند و هر چیزی که مردم به آن نیاز داشتند در این پروژه‌ها قرار داشته است.

سنیسل، یکی از مهم‌ترین چالش‌های این حوزه را نبود ذهنیت درباره شیوه فعالیت دونیت می‌داند. او ادامه می‌دهد: در آغاز، دونیت را با گل‌ریزان یکی می‌دانستند. اگرچه شباهت‌هایی در برخی موارد وجود دارد، اما در دونیت ما علاوه بر گل‌ریزان، می‌توانیم به کسب‌وکارهای نوپا و ایجاد اشتغال کمک کنیم. ذهنیت همیشه این بود که برای یک نفر سمعک و ویلچر بخریم، اما کاری که دونیت کرد این بود که اگر برای یک جوان کسب‌وکار ایجاد کنید کار خیر است و خیلی هم ارزشمندتر بود.

بنیان‌گذار استارت‌آپ دونیت در ادامه گفت: از طرفی این دید در میان دولتی‌ها هم وجود نداشت و این پلتفرم را نوعی پول‌شویی می‌دانستند. ضعف قانونی در این حوزه همچنان وجود دارد و هنوز مجوزی برای فعالیت استارت‌آپ‌ها وجود ندارد و عملا ما با شفافیت خودمان را حفظ کرده‌ایم.

یکی دیگر از مشکلات تأثیرگذار در روند کاری دونیت، زیرساخت‌های بانکی بوده است. سنیسل می‌گوید: برای بحث تامین منابع مالی جمعی یک سری زیرساخت‌های بانکی نیاز است که موجود نبود.

او دونیت را یک کسب‌وکار اجتماعی می‌داند که باید تفاوت دیدگاهی بین نگاه به آن با یک استارت‌آپ کسب‌وکاری صرف وجود داشته باشد.

او در پاسخ به این سوال که چرا فیلتری برای جذب پروژه‌ها در دونیت وجود ندارد، می‌گوید: اتفاقا ما فیلتر داریم. تقریبا در یک روز نزدیک به ۳۰ درخواست پروژه به دونیت می‌رسد که در ماه به ۹۰۰ پروژه می‌رسد و در نهایت مثلا در حال حاضر ۱۸۰ مورد آن فعال شده است.

وی افزود: واقعیت این است که مبنای تامین منابع مالی جمعی این است که ما فیلتر نکنیم و افرادی که به سایت مراجعه می‌کنند و سرمایه‌گذاران از بین پروژه‌های مختلف آن‌ها که در سلیقه‌شان است انتخاب کنند. تامین منابع مالی جمعی برای این آمده که خود مردم فیلتر کنند. هرکسی بخواهد می‌تواند به دونیت بیاید اما اینکه موفق می‌شود یا نه بسته به نظر مردم است. مورد دیگری که در دونیت وجود دارد و با بقیه پلتفرم‌ها متفاوت است شکل تجمیع منابع است. مبلغ ۱۰ میلیون تومان در باقی پلتفرم‌ها با نهایتا ۳۰۰ نفر حامی تامین شده ولی در دونیت مبلغ ۱۰ میلیون تومان با ۱۲۰۰ حامی تامین می‌شود. این نشان می‌دهد که ما به معنای واقعی می‌خواهیم تجمیع منابع را با مبالغ کم ولی تعداد زیاد داشته باشیم.

سنیسل، به چالش‌های بروکراتیکی که دونیت و اپلیکیشن‌های تامین منابع مالی جمعی با آن مواجه هستند اشاره می‌کند و می‌گوید: مشکلات متعددی با دولت داریم و در بحث بیمه و مالیات این مشکلات بیشتر است. مدل درآمدی دونیت، دریافت ۷ درصد کمیسیون است؛ یعنی از ۱۰۰ میلیونی که به حساب دونیت می‌آید، در بهترین حالت ۷ میلیون مربوط به دونیت است. ولی اداره مالیات روی کل ۱۰۰ میلیون برای دونیت مالیات در نظر می‌گیرد؛ یعنی ما علاوه بر ۷ میلیون باید دو میلیون هم اضافه کنیم و در ازای مالیات پرداخت کنیم. متاسفانه دولت هنوز این موضوعات را درک نکرده است.