fa-IR
کپی‌رایت؛ گرفتار در چرخه تصحیح
وزارت ارتباطات به دنبال اصلاح قانون مالکیت معنوی است

کپی‌رایت؛ گرفتار در چرخه تصحیح

روز گذشته درحالی‌که وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات از تدوین و ارسال لایحه مربوط به رعایت قانون کپی‌رایت گفته است که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی این لایحه را سال گذشته تقدیم مجلس کرده و در نوبت بررسی است.
در خبری که روز گذشته سایت وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به نقل از خبرگزاری ایلنا منتشر کرد، محمدجواد آذری جهرمی از تلاش وزارت ارتباطات برای تدوین و ارسال لایحه‌ای درباره قانون کپی‌رایت گفته است. بر اساس این خبر وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات گفت: دیدگاه ما در رابطه با قانون کپی‌رایت و ضرورت بازبینی آن بسیار روشن است؛ باید این قانون بازبینی شود. ما لایحه‌ای را تنظیم کرده‌ایم که با طی مراحل، به مجلس ارایه می‌شود.
آذری جهرمی در رابطه با کپی‌رایت و قوانین مربوط به مالکیت معنوی گفت: قانون کپی‌رایت یا مالکیت معنوی ایران، قدیمی و مربوط به سال ۱۳۴۸ است و بر اساس قانون تجارت آن زمان پایه‌ریزی شده است. همچنین تا به امروز به آن مواردی افزوده شده است. این قانون نیازهای کنونی برای پشتیبانی از کسب‌وکارها را پوشش نمی‌دهد.
وی ادامه داد: قانون کپی‌رایت مساله بسیار مهمی است و در زمان ارایه برنامه‌ام به مجلس شورای اسلامی این مساله نیز در برنامه وزارت ارتباطات دولت دوازدهم گنجانده شد. همچنین باید یک کارگروه در مجلس داشته باشیم تا به مسایلی از این قبیل رسیدگی شود.
وی افزود: نظر ما در رابطه با قانون کپی‌رایت و ضرورت بازبینی آن بسیار روشن است. باید این قانون بازبینی شود. ما لایحه‌ای را تنظیم کرده‌ایم که با طی مراحل، به مجلس ارایه می‌شود. این کار شروع شده است و همکاری نزدیکی با مرکز پژوهش‌های مجلس و سازمان‌های ذی‌ربط از سوی وزارت ارتباطات آغاز شده است.
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات گفت: در صورتی که مساله کپی‌رایت حل نشود، نمی‌توانیم به رشد لازم و مطلوب برسیم. در سال‌های گذشته، ایران تولیدکننده محتوا نبود اما امروز ایران تولیدکننده محتوا، انواع نرم‌افزار و بازی است به همین دلیل آن زمان به قانون کپی‌رایت احترامی گذاشته نشد و مانعی نیز وجود نداشت؛ اما امروز که ما تولیدکننده هستیم، باید قانون کپی‌رایت را رعایت کنیم تا به رشد مطلوب در حوزه تولید محتوا دست پیدا کنیم.

تدوین دوباره قانون؟
لایحه حمایت از مالکیت فکری که به قانون کپی راست معروف است، ۳۱ خردادماه سال ۱۳۹۵ با تصویب هیات وزیران برای طرح در مجلس ارسال شد و در ۱۳ تیرماه از سوی مجلس شورای اسلامی اعلام وصول شد.
این قانون مفصل در ۱۱۸ ماده تنظیم شده و جالب‌تر اینکه رییس جمهور و سه وزیر از جمله وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات سابق پای آن را امضا کرده‌اند.

قانون پیشنهادی وزارت ارشاد و پوشش مسایل فاوا
سوال اینجاست آیا لایحه‌ای که سال گذشته از سوی دولت به مجلس درباره کپی‌رایت فرستاده شده است، نیازهای فضای مجازی و حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات را برطرف می‌کند یا خیر.
مرور بندهای این قانون نشان می‌دهد به‌طور مفصل به موضوع فاوا در این قانون پرداخته شده و بعید است برای حمایت از حقوق مالکیت فکری در فضای مجازی نیاز به قانون مستقلی باشد.
در ماده ۲ این قانون از آثار فکری قابل حمایت نام برده شده است که شامل نرم‌افزار و برنامه رایانه‌ای نیز می‌شود. بر اساس این قانون حمایت از برنامه رایانه‌ای شامل مستندات فنی و کاربردی برنامه رایانه‌ای می‌شود و نرم‌افزارهای مورد حمایت این قانون در حکم اموال است. البته صرف دیجیتالی کردن اثر و اطلاعات، مشمول حمایت‌های این قانون قرار نمی‌گیرد.
همچنین در این قانون تکثیر محدودی از آثار را برای مقاصد شخصی از سوی شخص حقیقی مجاز شمرده است اما تکثیر مجموع یا بخشی از پایگاه داده الکترونیکی و تکثیر برنامه رایانه‌ای شامل این حکم نمی‌شود.
همچنین بر اساس این قانون حمایت از حقوق مادی اثر از زمان خلق آن تا ۵۰ سال پس از وفات پدیدآورنده آن است.
بخش چهارم این قانون هم درباره مقررات خاص نرم‌افزارهاست که بر اساس آن دارنده حق در نرم‌افزار یا اجزای آن حق انحصاری تکثیر ناپایدار یا دایمی اثر، ایجاد هرگونه اثر اشتقاقی، هر شکل از توزیع از حمله اجاره اصل یا نسخه‌های نرم‌افزار و در اختیار عموم قرار دادن اثر را دارد.
در مجوز عرضه و انتشار نرم‌افزار هم قرار است وزارت فرهنگ و وزارت ارتباطات با هم همکاری کرده و اولی موضوع محتوا و دومی بخش فنی کار را تایید کنند.
مهندسی معکوس برنامه رایانه‌ای یا هرگونه تجزیه بخش‌هایی از آن یا ترجمه آن به‌منظور کشف اطلاعات فنی درون برنامه جهت ایجاد برنامه رایانه‌ای سازگار، بدون کسب اجازه از دارنده برنامه، مجاز است مشروط به آنکه به منافع مشروع دارنده حق، ضرر و زیان غیرقابل جبرانی وارد نکند و به بهره‌برداری از برنامه آسیب نرساند.
همچنین این قانون نرم‌افزار را به‌عنوان اختراع شناخته است. برای بررسی نرم‌افزارهای مدعی اختراع، کارگروه اختراع نرم‌افزار مرکب از نمایندگان وزارتخانه‌های ارتباطات و ارشاد، سازمان ثبت اسناد و املاک، شورای عالی انفورماتیک و سازمان نظام مهندسی فناوری اطلاعات و ارتباطات (نظام صنفی رایانه‌ای فعلی) تشکیل می‌شود.
در ماده ۱۱۶ نیز مقرر شده است نظام صنفی رایانه‌ای و اختیارات آن با تغییر نام به سازمان نظام مهندسی فناوری اطلاعات و ارتباطات ابقا و مجازات‌های مربوط به تخلفات صنفی مربوط به حوزه رایانه‌ای برابر مجازات‌های یاد شده در قانون نظام صنفی کشور باشد.