چالش‌هایی فراتر از جنسیت

چالش‌هایی فراتر از جنسیت

فعالان زن کسب‌وکارهای نوپا از مسایل‌شان می‌گویند

بیشتر کسب‌وکارهای نوپایی که زنان راه‌اندازی می‌کنند، در حوزه‌های صنایع دستی، غذا، سلامت و مانند اینهاست. زنان معمولا فضاهای مشخص‌تری را برای فعالیت‌های خود حتی در حوزه فناوری در اختیار گرفته‌اند که کمتر مردان به سراغ آن می‌روند، این مساله شاید مبتنی بر نگاه جامعه به زنان باشد و شاید دلایل دیگری دارد که در این گزارش به آن نمی‌پردازیم. اما آنچه مورد توجه است، چالش‌هایی است که صاحبان این استارت‌آپ‌ها با آن مواجه‌اند. چالش‌هایی که جنس آن‌ها ارتباطی به جنسیت ندارد و دربرگیرنده تمامی استارت‌آپ‌هاست اگر چه بعضی از کارآفرینان زن، خواسته‌های مشخص‌تری دارند.

فضا برای زنان محدود نیست
سادینا آبایی، مدیرعامل شرکت سیمرغ سامانه با بیان این‌که ممکن است به فعالیت‌هایی که رشد سریع دارند برچسب امنیت ملی زده شود، توضیح می‌دهد: برای جذب سرمایه‌گذار خارجی حدود یکسال در حال مذاکره بودیم اما در کمیسیون سرمایه‌گذاری خارجی به ما گفتند این کار مشروط به مساله امنیت ملی است و این به دلیل ناآشنایی دولت‌مردان با این حوزه کاری است. با این حال او داشتن محدودیت به‌واسطه زن بودن را رد می‌کند و می‌افزاید: اینکه بگوییم فضا برای زنان محدود و محدودکننده است درست نیست، مخصوصاً در حوزه فناوری اطلاعات؛ در این صنعت، زنان می‌توانند به راحتی و به‌سرعت رشد کنند. ما هم در حوزه بین‌المللی فعالیت داریم و روسیه از ما خواسته است تجارت الکترونیک صنایع دستی ایران را راه‌اندازی کنیم. در حال حاضر یک انبار صنایع دستی در روسیه داریم و برنامه‌ای برای تجارت بین‌المللی در نظر گرفته‌ایم. آبایی ضمن درخواست حمایت بیشتر از نمایندگان مجلس از این حوزه می‌گوید: طرحی به نام نهضت سوادآموزی دیجیتالی را ایجاد کردیم که همه افراد در ایران آموزش ببینند. از دیگر مشکلاتی که با آن روبه‌رو هستیم این است که مصادیق جرم در فضای مجازی تفسیرهای مشخصی ندارد، در حالی‌که در مطبوعات، هیات منصفه ۵ نفر هستند که رای می‌دهند آیا جرمی اتفاق افتاده است یا نه، در حوزه ما ۲۴، ۲۵ نفر با دیدگاه‌های متفاوت روی یک اتهام حکم می‌‌دهند؛ به همین دلیل امیدوارم موارد مربوط به مصادیق مجرمانه سایبری شفاف‌تر شود.

آبایی، همچنین مساله خشونت علیه زنان را از مهم‌ترین معضلات، حتی در حوزه کسب‌وکارهای نوپا اعلام می‌کند و می‌گوید: در نشستی با حضور چند نفر از نمایندگان زن مجلس، بحث راجع به خشونت علیه زنان و خشونت مجازی را مطرح کردم که آشنایی چندانی با آن نداشتند. در این زمینه پلیس فتا باید آموزش ببیند و جلوی رفتارهای منجر به خشونت علیه زنان در فضای مجازی گرفته شود. در این زمینه مجلس و به‌ویژه نمایندگان زن، می‌توانند در تصویب قوانین مرتبط کمک کنند.

آبایی در ادامه بیان می‌کند: جذب سرمایه در این حوزه علیرغم این‌که می‌تواند راحت باشد به دلیل نبود شناخت، کار دشواری است بنابراین باید برای سرمایه‌گذاران زمینه‌سازی کنیم تا به شناخت کافی از این حوزه برسند. در این زمینه باید از اتاق‌های بازرگانی استان‌ها شروع کرد و در ادامه دیگر نهادها مانند استانداری‌ها می‌توانند به این حوزه کمک کنند تا سرمایه‌گذار به سرمایه‌پذیر وصل کنند. متاسفانه برای این رابطه بین سرمایه‌گذار و سرمایه‌پذیر، راه حل مشخصی نداریم که چگونه ارتباط بین آن‌ها را برقرار کنیم. در اتاق بازرگانی ایران، انجمن صنایع دستی فعال است و در حوزه تجارت الکترونیک هم ورود کرده است که محل ارتباط خوبی برای جذب سرمایه‌گذاران محسوب می‌شود.

اینکه بگوییم فضا برای زنان محدود و محدودکننده است درست نیست، مخصوصا در حوزه فناوری اطلاعات


پاسخگویی دشوار  به درخواست‌های خارجی

نادیا محسن‌پور بنیان‌گذار استارت‌آپ چارق است که در زمینه هنرهای دست‌ساز فعالیت می‌کند، او به بازار عرضه کالاهایش اشاره می‌کند و می‌گوید: محصولات ما در خارج از کشور تقاضای زیادی دارند اما مشتریان خارجی برای خرید آنلاین به حسابی دسترسی ندارند. یک شرکت بازرگانی در استرالیا مشتاق است نمایندگی ما را داشته باشند، ولی بحث انبار و انبارداری این کالاها وجود‌ دارد و ما مشکل تسهیلات داریم. او رسانه‌ای شدن مارکتینگ و تبلیغات را از مشکلاتی که کسب‌وکارهای نوپا با آن روبه‌رو هستند، می‌داند و بیان می‌کند: از طرف رسانه‌های داخلی حمایتی صورت نمی‌گیرد، مثلا برنامه خانه مهر هزینه‌ای سرسام‌آور برای معرفی ما پیشنهاد کرده است درحالی که شبکه‌های خارجی با نصف این هزینه ما را تبلیغ می‌کنند. مورد دیگری که باید به آن اشاره کنم این است که به دلیل سکونت در شهر مشهد تلاش کردیم در حوزه صنایع دستی خاص مانند سنگ وارد شویم اما در تهیه مواد اولیه برای هنرمندان دچار مشکل هستیم.

کسب‌و کارهای نوپا نیاز به فرهنگ‌سازی دارند
نسیم کشاورز از استارت‌آپ یومی‌خانه با اشاره به مشکل سرمایه‌گذار، مهم‌ترین مساله در این حوزه را ایجاد فرهنگ‌سازی در حوزه استارت‌آپ‌ها می‌داند و می‌گوید: کار ما به فرهنگ احتیاج دارد چون بدون آن هزینه بازاریابی و پیدا کردن سرمایه‌گذار ممکن نیست، در همه جای دنیا استارت‌آپ‌ها اول برای برندشان فرهنگ‌سازی می‌کنند و بعد به درآمد می‌رسند. ولی این فرهنگ باید مانند فرهنگ خرید اینترنتی ایجاد شود.

مهاجرت به تهران به‌خاطر استارت‌آپ
لاله آیروش از موسسان استارت‌آپ شرینو با اشاره به این‌که برای گسترش کارش مجبور شده از شیراز به تهران بیاید، می‌گوید: ما یک تیم شیرازی هستیم، ولی به‌خاطر تمرکزی که در تهران وجود دارد، مجبور شدیم جابه‌جا شویم و الان یک‌سال و نیم است در تهران ساکن شده‌ایم. تیم ما ۸ نفر است و بخشی از تیم همچنان در شیراز مستقرند؛ مهمترین مساله‌ای که وجود دارد، تمرکززدایی از تهران است. او با بیان این‌که شرکت ما به عنوان دانش‌بنیان صنعتی ثبت شده است، می‌افزاید: حوزه آی‌تی در شیراز بسیار ضعیف است، ما دو بار تیم تشکیل دادیم که بتوانیم کار را پیش ببریم. مسایل دیگری چون کمبود نیروی متخصص و جذب سرمایه هم در میان است. همچنین برای صحبت با مدیر بانک‌ها و شرکت خدمات انفورماتیک باید به تهران می‌آمدیم. مساله دیگر مقایسه هر کسب‌وکاری با نمونه خارجی‌اش است، ابتدا نمونه خارجی مشابه را پیدا می‌کنند و براساس آن کار را محک می‌زنند اما وقتی نمونه خارجی وجود نداشته باشد صبر می‌کنند تا پیش برویم، اما سرمایه‌گذار به سختی با ما همراهی می‌کند.به گفته آیروش، باید برای کسب‌وکارهای نوپا فرهنگ‌سازی کرد، در حال حاضر در شبکه‌های اجتماعی مانند اینستاگرام، قابلیت خرید وجود ندارد، شرینو این قابلیت را دارد که از پایه برای خرید طراحی شده است و کار را برای کاربر آسان می‌کند، علاوه بر تعاملات در فضای شبکه اجتماعی به فروشگاه‌های کوچک و متوسط، حتی فروشگاه‌های جنوب کشور کمک می‌کند تا معرفی و بهتر دیده شوند و بتوانند با فروشگاه‌های بزرگتر رقابت کنند. او به مساله بیمه هم اشاره می‌کند و می‌افزاید: برای بیمه کردن اعضای تیم که در شیراز هستند به مشکل برخوردیم. قانون بیمه می‌گوید برای آن‌ها که در شهرهای دیگر دورکاری می‌کنند باید حتما یک نمایندگی بگذارید و به صورت فیزیکی در شرکت حضور داشته باشند.

به‌واسطه نگاهی که در جامعه ما به زنان وجود دارد، فشارها چند برابر می‌شود و همه منتظر سر زدن کوچکترین اشتباهی از ما هستند


فشارهای اجتماعی روی زنان کارآفرین
حمیده آخوندان که بیش از دو سال است استارت‌آپ تریپ باما را راه‌اندازی کرده است، مانند دیگر گروه‌ها با مسایل و مشکلات متعددی از جمله نگرانی‌های شروع کار، تاسیس شرکت، بیمه و مالیات مواجه است و به همین دلایل هنوز نتوانسته‌اند به‌صورت جدی وارد بازار شوند. او این نکته را اضافه می‌کند که: فکر می‌کنم به‌واسطه نگاهی که در جامعه ما به زنان وجود دارد، فشارها چند برابر می‌شود و همه منتظر سر زدن کوچکترین اشتباهی از ما هستند.

سربازی دلیلی برای رکود کسب‌و‌کارهای نوپا
عاطفه داوریان، اپلیکیشن بازار دست‌سازه‌های هنری در ایران را در وب‌سایت بازارچه بنیان گذاشته‌است. او یکی از مهمترین چالش‌های پیش‌رویش را از دست دادن نیروهایش می‌داند و می‌گوید: سه نفر از تیم ۴ نفره ما، مرد هستند و مدرک فو‌ق‌لیسانس گرفتند تا سربازی نروند، متاسفانه رفتن به سربازی هم نیروی متخصص ما را خواهد گرفت هم فعالیت ما را دچار رکود خواهد کرد. اگر بتوان برای افرادی که در این حوزه هستند، معافیت، امریه یا مانند این‌ها را تعریف کرد، کمک بزرگی به فعالیت استارت‌آپ‌ها می‌شود. او مساله دیگری که بیشتر استارت‌آپ‌ها حتی موفق‌ترین آن‌ها با آن روبه‌رو هستند را بی‌توجهی مسئولان و حمایت نشدن از سوی آن‌‌ها می‌داند و ادامه‌ می‌دهد: حتی زمان که در جشنواره‌ها و مسابقات مقام می‌آوریم، تنها به دادن جایزه نقدی بسنده می‌کنند و تمام حمایت‌ها در حد شعار باقی می‌ماند. این حمایت‌ها حتی در حد جلوگیری از ورود محصولات دست‌ساز چینی به ایران هم نیست اما از طرف دیگر شعار می‌دهند که کالای ایرانی بخریم. پشتیبانی علاوه‌بر بودجه، در زمینه طی کردن مراحل اداری و مالیات هم باید باشد.

تسهیل تبلیغات رسانه‌ای برای کسب‌وکارهای نوپا
مهکامه مسقطی از استارت‌آپ چند که یک سرویس آنلاین تبلیغات است، به هزینه‌های سنگین کسب‌وکارهای نوپا در آغاز راه اشاره می‌کند و می‌افزاید: برای کاهش هزینه، نیازمند تسهیلات هستیم و این حمایت تنها به صورت سرمایه‌گذاری نیست بلکه حداقل کمک برای معرفی در رسانه‌هاست. تبلیغات در رسانه‌ها بسیار گران است و اگر بتوانیم خود را معرفی کنیم، افراد بیشتری ما را می‌شناسند و این مساله از دغدغه ما که ملحق شدن به بازار است، می‌کاهد. البته مساله دیگری که در حوزه کسب‌وکار زنان وجود دارد، نیاز به آموزش است که اگر تسهیلاتی برای تحصیل و آموزش آکادمیک در دوره‌های کسب‌وکار و کارآفرینی باشد، درصد ریسک استارت‌آپ‌ها را پایین می‌آورد.

چرخه دشوار کداقتصادی و دانش‌بنیان شدن
فرناز ولوی از استارت‌آپ ایزی‌پز که در زمینه غذا و آشپزی کار می‌کند، می‌گوید: تامین مواد غذایی ارگانیک و رساندن مواد به صورت مستقیم و با قیمت مناسب به دست مصرف‌کننده از برنامه‌های ماست، اما مواد سالم در مناطق خاص پیدا می‌شود. از دیگر معضلات بزرگ ما روند دشوار دانش‌بنیان شدن است؛ فعالیت در زمینه آشپزی و غذا حضور در مکان‌های اداری را تقریبا غیرممکن می‌کند، چون در کنار تیم اداری، به مکانی برای آشپزی و بسته‌بندی نیاز داریم. از طرف دیگر با قانون جدیدی که در وزارت اقتصاد و دارایی تنظیم شده است، فقط با کد اقتصادی می‌توان دانش‌بنیان شد و داشتن کد اقتصادی نیازمند سند اداری است و تنها بعد از دانش‌بنیان شدن می‌توانیم سند مصنوعی داشته باشیم. این حلقه خیلی خاصی است و نمی‌دانم کدام بخش به این کار می‌پردازد. ما می‌خواستیم از امکانات دانش‌بنیان بودن در بخش مالیاتی استفاده کنیم ولی به‌دلیل مشکلاتی که عنوان شد هنوز موفق نشده‌ایم. او دومین موضوع را بحث مجوزها
می‌داند و می‌گوید: ما گوشت، سبزیجات، ادویه و دیگر اقلام مرتبط را برای مشتریان خود ارسال می‌کنیم اما تاکنون نتوانسته‌ایم مجوزی برای تایید استاندارد مواد خود تهیه کنیم. در واقع براساس چک‌لیست، تمام گزینه‌ها را رعایت کردیم اما مشخص نیست کدام نهاد آن را تایید می‌کند. در سازمان غذا و دارو در بخش غذا و آشامیدنی قرار داریم در حالی‌که برای مجوز باید به صنف برویم ولی صنف ما را شناسایی نمی‌کند. ولوی مشکل دیگری که در کسب‌وکارش با آن روبه‌روست، مساله بیمه می‌داند و می‌افزاید: به‌طور مثال برای ۱۰ نفر، باید ۶ تا ۷ میلیون تومان حق بیمه پرداخت شود و این هزینه برای ما که در آغاز راه هستیم، بالاست. این حاشیه‌ها و هزینه‌های اضافه، تاثیر منفی بر کار می‌گذارد.


این مطلب در شماره هشتم گزارش زیست‌بوم منتشر شده است. سایر مطالب این شماره را از اینجا مطالعه کنید.