fa-IR
به دنبال تحریک نوآوری هستیم
گفتگو با شهاب جوانمردی مدیر عامل شرکت فناوری اطلاعات و ارتباطات پاسارگاد آریان (فناپ)

به دنبال تحریک نوآوری هستیم

فناپ یکی از هلدینگ‌های گروه مالی پاسارگاد است که از سال ۱۳۸۴ فعالیت خود را در حوزه فناوری اطلاعات آغاز کرد و اکنون با بیش از ۲۰ شرکت زیرمجموعه، یکی از بازیگران اصلی فضای فناوری‌اطلاعات در کشور محسوب می‌شود. این مجموعه از سال ۹۳ مرکز نوآوری و فناوری فناپ را راه‌اندازی کرد و به‌طور جدی وارد حوزه کسب‌وکارهای نوپا شد. فعالیت‌هایی مانند راه‌اندازی شتاب‌دهنده کسب‌وکار تریگ‌آپ، صندوق سرمایه‌گذاری شناسا و کافه‌آی‌تی نیز از دیگر اقدامات این مجموعه هستند. در این مصاحبه شهاب‌جوانمردی، مدیرعامل فناپ از فرصت‌ها و چالش‌های تعامل با کسب‌وکارهای نوپا می‌گوید و اگرچه معتقد است هنوز زیست‌بوم کسب‌وکارهای نوپا در ایران شکل نگرفته است با این حال تعامل با استارت‌آپ‌ها را یکی از محرک‌های بروز نوآوری در مجموعه فناپ می‌داند.

شما از سال 93 به‌طور جدی روی بحث کسب‌وکارهای نوپا فعالیت می‌کنید. این حوزه چه جذابیتی داشت که حاضر به تعامل با استارت‌آپ‌ها شدید؟

این حوزه برای ما از دو جنبه حایز اهمیت است. جنبه مهم این است که امروز در دنیا برای اینکه حرف‌های جدید داشته باشید و بتوانید نوآوری کنید، نمی‌توانید به لحاظ منابع مالی، منابع مدیریتی، همچنین گستردگی مفهوم نوآوری، تمام نوآوران را به استخدام خود در آورید. در دنیا نیز بحث نوآوری باز (Open Innovation) مطرح است. باید راه‌هایی ایجاد کنیم تا امکان استفاده از نوآوری از فضای بیرون سازمان در راستای اهداف سازمان فراهم شود. سازمان‌های بزرگ باید محرک‌هایی برای نوآوری درون‌زا داشته باشند و سازمان خود را همیشه فعال نگه دارند، اما باید سازوکارهایی نیز باشد که دو نقش را اجرا کنند، اول اینکه خلاهای توسعه محصول، توسعه بازار و توسعه خدمت را با نوآوری پوشش دهند و دوم اینکه از فرصت‌های مشابه بیرونی برای توسعه کسب و کار استفاده کنند. وقتی می‌دانیم ضعف ما چیست و توان اجرا هم نداریم، شرکتی در بیرون مجموعه هم می‌تواند این سرویس را به ما بدهد، باید سازوکاری برای تعامل با او داشته باشیم. گاهی نیز این ناشی از یک نیاز نیست و یک فرصت است. مثلا یک سرویس مکملی را در بیرون شناسایی می‌کنیم تا در کنار خدمات دیگر قرار گیرد، که باعث جذب مشتریان جدید یا افزایش رضایت مشتریان کنونی شود.

موضوع دیگر این است که شرکت‌های بزرگ، بخشی از درآمد خود را در سرمایه‌گذاری‌های مجدد هزینه می‌کنند. ما نیز کسب‌وکارهای نوآورانه و دانش‌بنیان را به عنوان یکی از حوزه‌هایی که مناسب برای سرمایه‌گذاری می‌دانیم که می‌تواند کیفیت سبد سرمایه‌گذاری‌های ما را ارتقا دهد.

 

فعالیت‌های مجموعه شما به نتیجه رسیده است؟

قطعا. البته به نظرم می‌رسد که مهمترین رخدادی که به دنبال آن بودیم، توجه ویژه سازمان به نوآوری است و این موضوع را هدف‌گذاری کرده بودیم. ضمن اینکه شرکت‌های ما بدانند فرآیندهای گذشته، باعث نمی‌شود آینده درخشانی در پیش باشد و باید به نوآوری توجه کرد. از آن زمان شرکت‌های ما به لحاظ نوآوری درون‌زا و هم از نظر توجه به شرکت‌های بیرونی به‌طور جدی‌تری فعال شده‌اند. برخی از سازوکارها و عواملی که باید کنار هم قرار داشته باشند تا این فضا کارکرد اکوسیستمی داشته باشد هنوز وجود ندارد، به همین دلیل فعالیت‌هایی که انجام داده‌ایم با اینکه کاملا جدی بوده‌اند ولی آن‌ها را به عنوان یک تمرین و یک گام رو به جلو می‌دانیم که در راستای سنجش اوضاع و بهره‌گیری از فرصت‌ها انجام داده‌ایم. در این فاصله با صدها تیم تعامل داشته‌ایم، با 30 تیم روابط کاری شکل گرفته است و فکر می‌کنم این موارد دستاوردهای خوبی است اما اینکه راه فکری و عملی را برای ما باز کرده است، دستاورد مهم‌تری برای ما است.

 

شما برخی از استارت‌آپ‌ها را از بیرون جذب می‌کنید و برخی نیز از درون مجموعه شکل می‌گیرند. با این رویکرد چه چالشی در تعامل با کسب‌وکارهای نوپا داشتید؟

چالش‌ها بسیار زیاد هستند. زیست‌بوم هنوز شکل نگرفته است، تجارب مدونی وجود ندارد و بسیاری از تجربه‌ها خاص و بومی هستند به این معنی که هر چقدر مطالعه داشته باشید تا زمانی که به‌طور عملی در شرایط نباشید، به نتیجه نخواهید رسید. یکی از چالش‌هایی که اول در تعامل با این مجموعه‌ها وجود دارد توهم سرقت ایده‌ها است. بارها تاکید کرده‌ایم که ایده به تنهایی اهمیتی ندارد و به دنبال اجرای آن هستیم. دوم ضعف در کار تیمی است. ما با تیم‌هایی مواجه شده‌ایم که واقعا تیم نبوده‌اند و افراد بدون قابلیت کار گروهی حول یک موضوع یا ایده جمع شده‌اند اما توانایی‌های مکمل و انگیزه لازم برای به ثمر رساندن کار را نداشتند. گاهی موج‌هایی شکل می‌گیرد و این تصور را ایجاد می‌کنند که می‌توان بدون زحمت به پول رسید، این‌ موارد برای سازمان چالش ایجاد می‌کنند و تعامل با دشواری انجام می‌شود. مورد بعدی این است که نظامات ارزشگذاری مناسب نداریم و مراجع تخصصی و قابل اطمینان برای این کار شکل نگرفته‌اند. خیلی اوقات گام بعدی برای ما مکشوف نیست، مثلا وارد سرمایه‌گذاری می‌شویم ولی برآورد دقیقی از نحوه خروج نداریم. برخی از این موارد دارای راه‌حل‌های میانی و نهایی هستند و به‌طور کلی هر روز اوضاع بهتر می‌شود ولی از روز اولی که ما آغاز کردیم، چالش‌های خیلی زیادی داشتیم.

تعامل شما با کسب‌وکارهای نوپا به چه صورت است؟ سرمایه‌گذاری می‌کنید، به عنوان خریدار وارد می‌شوید یا تنها یک مشتری برای خدمات آن‌ها هستید؟

ما تمام این تعاملات را داریم. اگر آن‌ها را فقط از جنس سرمایه‌گذاری ببینیم تلاش می‌کنیم مدیریت ریسک در این سرمایه‌گذاری رعایت شده باشد ضمن اینکه همیشه سعی می‌کنیم در توسعه بازار هم به نتیجه برسند. مسوولیت این مورد برعهده ما نیست اما قاعدتا تمایل داریم زمانی که به اکوسیستم فناپ نزدیک می‌شوند در بحث راهبری، مربی‌گری، توسعه بازار، تبلیغات، تسهیل ارتباطات با سیستم‌ها و زیر‌سیستم‌‌ها، منابع انسانی و موارد دیگر به آن‌ها کمک شود. زمانی شما تیمی را جذب می‌کنید که گره‌ای از کار شما باز شود یا تیم را به منظور توسعه بازار حمایت می‌کنید، در این شرایط ارتباط عمیق‌تر و نزدیک‌تر می‌شوند و مانند تیم‌های خودمان وارد فعالیت می‌شوند. نسبت سهام و جزییاتی همکاری فراموش می‌شود چون همه یک هدف را دنبال می‌کنیم. در این حوزه‌ها معمولا سازوکارها متفاوت است. در سرمایه‌گذاری صرف باید یک درصدهای مشخص سهام در نظر گرفته شود و اقدامات مشخصی قابل انجام است اما جایی که تیم قرار است مسایلی از مجموعه شما حل کند مانند آنچه در دنیا رایج است به سهام مدیریتی، راهبری Mergers and Acquisitions توجه می‌شود و ما هم از این قاعده مستثنی نیستیم.

اولویت شما برای همکاری چیست؟ به دنبال حل چالش‌های داخلی هستید یا قصد توسعه کسب‌وکار را دارید؟

اولویت ما توسعه کسب‌وکار است اما این توسعه دو معنی دارد. اول توسعه کسب‌وکارهای موجود است که می‌تواند از جنس حل مشکلات موجود یا تسهیل توسعه باشد. دوم نیز مقدمه‌چینی برای توسعه فعالیت‌های آینده است. سعی کردیم بخش مربوط به سرمایه‌گذاری را در مجموعه شناسا را دنبال کنیم. 

به نظر می‌رسد شناسا در برخی قسمت‌ها با فناپ همپوشانی عملیاتی دارد به عنوان مثال شناسا هم به حوزه‌های مالی گرایش بیشتری نشان می‌دهد.

ماموریت شناسا از روز اول این بود که در حوزه‌های بکر غیر از فناوری‌اطلاعات وارد شود، یکی از نقدهایی که مطرح است، این است که در حوزه فناوری‌اطلاعات بیشتر در بخش خدمات فعال هستیم و نگاه به تولید، چالش‌های صنعت و نیازمندی‌ عرصه‌های مختلف کسب‌وکار چندان قوی نیست. ما در شناسا بخشی از سبد سرمایه‌گذاری را به سمت مسایل غیر آی‌تی مانند فناوری‌های زیستی، مهندسی پزشکی، مدیریت منابع و انرژی سوق دادیم و روی این موضوعات هدف‌گذاری کردیم.

فناپ شرکتی بزرگ با منابع فراوان است. برای کسب‌وکارهای کوچک‌تر چه فرصتی در تعامل با استارت‌آپ‌ها می‌تواند وجود داشته باشد؟

ما تصمیم گرفته‌ایم به جای اینکه وارد فضای رقابت با کسب‌وکارهای نوپا شویم، زیرساخت‌ها و پلتفرم‌های مورد نیاز آن‌ها را ارایه دهیم تا فعالیت آن‌ها نیز تسهیل شود. در این تعامل آن‌ها از خدمات پایه و موضوعات زیرساختی بهره‌مند می‌شود و به قولی آن‌ها کار B2C خود را انجام می‌دهند ما هم سعی می‌کنیم لایه‌های پایین‌تر که به منابع جدی‌تری نیاز دارند اعم از منابع مالی، منابع انسانی، زیرساخت‌های نرم‌ و سخت را فراهم کنیم تا حوزه‌هایی که آن‌ها را راهبردی می‌دانیم در این بستر فعالیت کنند. اگر حوزه فین‌تک را راهبردی می‌بینیم زیرساختی فراهم کنیم که آن‌ها توسعه خود را روی این زیرساخت‌ها انجام دهند و پیش بروند. این موضوع یکی از کارهایی است که ظرف یک‌سال گذشته روی آن تمرکز کردیم و به‌ زودی معرفی خواهد شد.

شما در مشهد هم فعالیتی را در همکاری با دانشگاه فردوسی شروع کردید. قصد توسعه در استان‌ها را دارید؟

قصد توسعه داریم و شعبه تریگ‌آپ در دانشگاه مشهد شروع شده اما ترجیح می‌دهیم مبتنی بر توان و بضاعت کار انجام دهیم. فقط شروع کار مهم نیست باید بتوانیم آن را درست ادامه دهیم. باور داریم که در شهرستان‌ها استعدادهای خیلی خوبی وجود دارد ولی برنامه‌ای برای بهره‌گیری بی‌خردانه و ضایع‌کردن فرصت‌ها نداریم. جایی ورود می‌کنیم که بدانیم حمایت و بهره برای هر دو طرف را داشته باشیم.

چه نقشی برای دولت متصور هستید؟

نقش دولت و مجموعه قوا در حوزه مقررات‌زدایی است و بخشی تصحیح قوانین است که ممکن است وجود نداشته باشند، ناقص یا بازدارنده باشند. به عنوان مثال قانون تجارت ما ایرادات جدی دارد، برای کسب‌وکارهای غیرنوآور هم کافی نیست حال می‌‌خواهیم کسب‌وکارهای نوآورانه را هم با همین قانون پوشش دهیم. موضوع بعدی بحث متولیان است. برای یک موضوع متولی وجود ندارد و برای موضوع دیگر پنجاه نهاد وجود دارد. بحث سهولت کسب‌وکار باید در کشور افزایش پیدا کند و از این وضعیت خارج شود و به تبع این حوزه‌ها هم بهره‌مند خواهد شد. بحث دیگر آموزش در سطوح مختلف دولت، مردم و دانش‌آموزان است. معتقدم نظام آموزشی ما از همان روز اول مشوق فضای نوآوری نیست و بچه ها را با امید و آرزو درگیر نمی‌کند، انگیزه‌مند نمی‌کند. دولت باید یک بخش جدی از فعالیت خود را روی آموزش و پرورش متمرکز کند. رقابت در حوزه دانش‌بنیان یک کار ریشه‌ای و ممتد می‌خواهد تا زمانی که بچه‌ها از دانشگاه فارغ‌التحصیل می‌شوند آموزه‌ها، آموزش‌ها و پرورش آن‌ها متناسب با سطح انتظار باشد ولی الان اینطور نیست.