رویدادها از حباب کاذب خارج می‌شوند
بررسی وضعیت برگزاری رویدادهای کسب‌وکار نوپا در ایران

رویدادها از حباب کاذب خارج می‌شوند

در سال ۹۱ با برگزاری نخستین رویدادهای کشور در قالب استارت‌آپ ویکند، اولین قدم‌های شکل‌گیری زیست‌بوم کسب‌وکارهای نوپا در ایران برداشته شد. پس از برگزاری این رویدادها صاحبان کسب‌وکارهای نوپا اما موفقی که هنوز درکی از واژه استارت‌آپ نداشتند، به‌عنوان مربیان این حوزه وارد زیست‌بوم شدند و به‌تدریج با توسعه فعالیت‌ها، جامعه دانشگاهی و جوانان ریسک‌پذیر، سطح جدیدی از کسب‌وکار را تجربه کردند. در ادامه با حضور افزایش استارت‌آپ‌ها، شکل‌گیری شتاب‌دهنده‌های کسب‌وکار، جلب‌توجه سرمایه‌گذاران خطرپذیر و حمایت برخی سازمان‌های دولتی و خصوصی، این زیست‌بوم توسعه پیدا کرد به‌طوری‌که در سال ۹۳ با حمایت رسانه‌ها بیشترین تراکم برگزاری رویدادها با رقمی افزون بر هزار رویداد در قالب همایش، کارگاه، اردوهای تجربی و فرصت‌های شبکه‌سازی ثبت شد. محتوای رویدادها در ابتدا صرفا به بیان تجربیات افراد موفق، شبکه‌سازی و رویدادهای انگیزشی محدود بود اما در مراحل بعد با توجه به نیازهای موجود، رویدادها بیشتر به سمت ماهیت رقابتی و سرمایه‌پذیری حرکت کردند و حتی شاهد برگزاری رویدادهای بین‌المللی همچون  SeedStars در ایران بودیم.

زیست‌بوم کسب‌وکارهای نوپا طی یک‌سال اخیر با توجه به شرایط موجود، کاهش چشم‌گیری در برگزاری رویداد را تجربه کرده ‌است و علاوه بر کاهش حمایت‌ها، علاقه کم‌تری هم به برگزاری رویداد در کشور احساس می‌شود و دراین‌بین تنها افرادی که دغدغه‌های جدی در حوزه کارآفرینی دارند همچنان به‌طور پراکنده اقدام به برگزاری رویدادهایی محدودتر اما با کیفیت‌ بیشتر می‌کنند. از سوی دیگر جاذبه‌های اولیه در برگزاری رویداد و ارزش‌هایی که به دنبال اجرا یا مربی‌گری در این رویدادها ایجاد می‌شد افراد زیادی را با سودای بهره‌مندی از امتیازات خاص به این حوزه روانه ساخت. این نوسانات نیز در ایجاد یک حباب کاذب بی‌تاثیر نبودند.


رویدادهای استارت‌اپی ایران و جهان
در حال حاضر ازنظر برگزاری رویدادها بر اساس چرخه عمر استارت‌آپ، همچون زیست‌بوم جهانی شاهد تراکم بیشتری از رویدادها در مراحل اولیه ارایه ایده و تولید نمونه اولیه در کشور هستیم و ازآنجایی‌که هنوز زیست‌بوم داخلی به بلوغ کافی نرسیده است، بسیاری از رویدادهای مراحل بعد مانند رویدادهایی که در مرحله رشد کسب‌وکارهای نوپا اجرا می‌شود، هنوز در زیست‌بوم داخلی کشور قابل‌توجه نیستند.

در طی یک سال گذشته ۷۹۴ رویداد کارآفرینی در کشور برگزار شده است که نسبت به سال قبل، رشد حدودا ۱۵ درصدی را نشان می‌دهند. از میان رویدادهای موجود، مواردی که بیشتر اهداف شبکه‌سازی را دنبال می‌کنند، همچنان پرطرفدارترین نوع رویدادها هستند و سهم ۳۶ درصدی از کل رویدادها را به خود اختصاص داده‌اند. کارگاه‌های آموزشی، اردوی استارت‌آپ، انتقال تجربه و رویدادهای آموزشی-تجربی نیز از نظر فراوانی در رتبه‌های بعدی این فهرست قرار می‌گیرند.

نقش اقتصاد و جمعیت

پراکندگی رویدادها از نظر موقعیت جغرافیایی تا حد زیادی به دو فاکتور وضعیت اقتصادی و جمعیت وابسته است و ازاین‌رو در کلان‌شهرها و مراکز استانی شاهد برگزاری تعداد قابل‌توجهی از رویدادها هستیم. بر اساس آن‌چه در تقویم جامع کارآفرینی مرکز کسب‌وکارهای نوپای فاوا ثبت شده است، شهر تهران به‌تنهایی با برگزاری ۳۸۶ رویداد حدود ۵۰ درصد از رویدادهای کشور را در خود جای داده است و در رتبه بعدی نیز استان اصفهان با اختلاف زیاد و تعداد ۷۴ رویداد حضور دارد. اما با مقایسه وضعیت موجود نسبت به سال‌های قبل، شاهد بهبود اوضاع در سایر استان‌ها هستیم و استان‌های فارس، البرز، خراسان رضوی و خوزستان در رتبه‌های بعدی قرار می‌گیرند. البته وجود نمونه‌های موفق، افراد علاقه‌مند و شاخص توسعه فاوا در استان‌ها، سه فاکتور اصلی هستند که بیش‌ازپیش موجب این تفاوت در تعداد برگزاری رویدادها از نظر موقعیت جغرافیایی در کشور شده است.

همچنین در برخی از استان‌های محروم مانند خوزستان شاهد رشد تعداد رویدادهای برگزار شده هستیم که با در نظر گرفتن نسبت جمعیتی، وضعیت این مناطق از بسیاری از استان‌های توسعه‌یافته نیز بهتر خواهد بود. در مناطق محروم، پارک‌های علم‌وفناوری و نهادهای دانشگاهی نقش پررنگ‌تری در برگزاری رویدادهای کارآفرینی دارند اما در مراکز استانی و شهرهای پرجمعیت، عموما بخش خصوصی این وظیفه را بر عهده گرفته ‌است. در استان‌های محروم و مناطق کم‌تر توسعه‌یافته، بیشتر رویدادهای برگزار شده با دو هدف آموزش و تیم‌سازی برگزار می‌شوند که این آمار نشان می‌دهد که در این استان‌ها نیاز بیشتری به نیروی متخصص و آموزش افراد احساس شده است.

توجه به رویدادهای بومی

موضوع دیگری که در برگزاری رویدادها خصوصا در مناطق استانی و کم‌تر توسعه‌یافته به آن‌ها توجه اندکی می‌شود، برگزاری رویدادهای بومی است. فعالان حاضر در این استان‌ها می‌توانند با طراحی رویدادهای بومی از فرصت‌های موجود در جهت رونق اقتصادی و ایجاد شغل استفاده کنند که این امکان برای سایر کارآفرینان غیربومی، غیرقابل‌دسترس یا حداقل دشوارتر است. اما رویدادهایی که در حال حاضر در کشور برگزار می‌شوند عموما کپی‌برداری شده از رویدادهای خارجی هستند و معدود شهرهایی را شاهد هستیم که اقدام به طراحی و برگزاری رویدادهای بومی کرده‌اند.

زمان برگزاری رویدادها

در اکثر ماه‌های سال شاهد برگزاری رویدادها هستیم اما تنوع و فروانی این رویدادها تا حد زیادی به تقویم آموزشی کشور وابسته است. ازآنجایی‌که عمده مخاطبین این رویدادها را دانش‌آموزان و دانشجویان تشکیل می‌دهند در ماه‌های اردیبهشت، آبان و شهریور تراکم بیشتری در برگزاری رویدادها دیده می‌شود و در طرف مقابل فروردین، تیر و دی کم‌ترین تعداد رویدادها را به خود اختصاص داده‌اند که این موضوع را می‌توان به‌واسطه تعطیلات نوروزی و زمان‌بندی امتحانات دانشگاهی تفسیر کرد.

انواع رویدادها

رویدادهایی مانند همفکر که به شبکه‌سازی اختصاص دارند، با نسبت ۳۶ درصد بیشترین سهم از رویدادهای برگزار شده در کشور را دارند. دسترسی به منابع، کشف فرصت‌های جدید، تشکیل تیم و البته سپری کردن اوقات فراغت مهم‌ترین اهدافی هستند که موجب استقبال گسترده افراد خصوصا قشر جوان از این نوع رویدادها شده است. کارگاه‌های آموزشی با سهم ۲۴ درصد، دومین شکل از رویدادها هستند که بیشترین فراوانی را در رویدادهای کشور به خود اختصاص داده‌اند. آموزش نیروی متخصص و تقویت مهارت‌ها مهم‌ترین اهداف این گروه از رویدادها هستند، اما تعامل یک‌سویه، اساتید بی‌تجربه و حضور افراد غیر مرتبط از مهم‌ترین مشکلات برگزاری این رویدادها بشمار می‌روند. در رتبه‌های بعدی این فهرست هم می‌توان به رویدادهایی از نوع اردوی استارت‌آپ، انتقال تجربه و آموزشی-تجربی اشاره کرد.

همچنین در کنار رویدادهای اصلی، رویدادهای مکمل نمایش و تحلیل فیلم، کتاب‌خوانی و مسابقه مانند ایده‌شو، ایده‌نما و همخوان برگزار شده‌اند که در این رویدادها علاوه بر شبکه‌سازی، جستجو و پرورش ایده‌ها نیز دنبال می‌شود.

در سال‌های گذشته با افزایش نمونه‌های داخلی از رویدادهای مشابه خارجی، این دغدغه وجود داشت که توجه به ویژگی‌های بومی کشور در طراحی و اجرای رویدادها حذف شود. به دنبال این رویکرد توصیه‌هایی مبنی بر تغییر نام و نحوه برگزاری رویداد به مجریان شد. این موضوع اگرچه با هدفی کاملا صحیح و ضروری مطرح شده بود اما مشکلات متعددی را در بازاریابی رویدادها ایجاد کرد.

از دیگر حاشیه‌هایی که در برگزاری رویدادها بی‌تاثیر نبود می‌توان به دغدغه‌های امنیتی اشاره کرد که برخلاف ماهیت این قبیل موضوعات، بیشتر از آنکه به‌عنوان یک چالش مورد بررسی قرار گیرد، عموما بر جریان‌سازی رسان‌های تاکید می‌کرد. همچنین استفاده غیرضروری از نام‌های خارجی و تاکید بر استفاده از الگوهای غیربومی برای اعتبارسازی را می‌توان کج‌سلیقگی نسل اول برگزارکنندگان رویداد دانست بااین‌حال هجمه بی‌سابقه اتهامات علیه این رویدادها، با نگرانی‌های متعددی همراه بود که درنهایت منجر به خروج برخی افراد باتجربه از این حوزه شد.

 رویدادهای استارت‌آپی ایران


برخی
از انواع رویدادهای پرتعداد در کشور

همفکر
پرتکرارترین رویداد حوزه کارآفرینی در کشور است که هر هفته در یک فضای عمومی برگزار می‌شود. این رویداد که به‌تنهایی حدود ۲۵ درصد از رویدادهای کشور را شامل می‌شود، با هدف اشتراک تجربیات، پرورش ایده، شناسایی منابع و تشکیل تیم برگزار می‌شود. درواقع مهم‌ترین هدف همفکر شبکه‌سازی و ایجاد ارتباط میان فعالان این حوزه است و با توجه به این‌که در مقایسه با رویدادهای دیگر نسبتا هزینه پایینی دارد و برگزاری آن نیز ساده است، بیشتر موردتوجه قرار می‌گیرد. همفکر دارای مدیریت یکپارچه و ساختار مشخص نیست و به‌صورت مستقل در شهرهای مختلف با این نام برگزار می‌شود.

استارت‌آپ ویکند
این رویداد که با نام‌های اردوی استارت‌آپ و رویداد استارت‌آپی نیز شناخته می‌شود، در سه روز پایانی هفته برگزار شده و افراد سعی می‌کنند با شرکت در آن ایده‌های خود را به چالش بکشند یا در طول این سه روز (۵۴ ساعت) یکی از ایده‌های برتر را اجرایی کنند. در این رویداد اکثر اعضای زیست‌بوم از جمله صاحبان ایده، متخصصان، بازاریاب‌ها، مدیران تجاری و مربیان حضور دارند. استارت‌آپ ویکند دارای یک چارچوب جهانی است و تا کنون نزدیک به ۵ هزار رویداد در سراسر جهان با این چارچوب اجرا شده است. این رویداد اواخر سال ۹۱ در تهران کار خود را آغاز کرد و به‌تدریج در تمام کشور فراگیر شد. با وجود برگزاری ۳۵ استارت‌آپ ویکند در هفته کارآفرینی سال ۹۴ پس‌ازآن این رویداد به‌ندرت با نام استارت‌آپ ویکند مطرح شد و نام آن به اردوی استارت‌آپ تغییر کرد. شاید یکی از دلایل ضعف این سبک از رویدادها را بتوان ورود افراد غیر مرتبط با این حوزه دانست. به‌عنوان‌مثال در برخی از رویدادهای مشابه افرادی مانند ریاست دانشگاه، مقامات شهرداری و مدیران دولتی در جایگاه داوران به ارزیابی فعالیت‌ها پرداختند.

استارت‌آپ گرایند
این رویداد جهانی در جهت انتقال تجربیات کارآفرینان و بنیان‌گذاران استارت‌آپ‌های موفق و شبکه‌سازی برگزار می‌شود. در این رویداد از موسسان استارت‌آپ‌های موفق دعوت می‌شود تا در یک فضای دوستانه یک‌ساعته از تجربیات خودشان و چالش‌هایی که با آن مواجه بوده‌اند صحبت کنند. استارت‌آپ گرایند نزدیک به یک سال تعطیل شد و سپس با تغییر نام به بانی، مجددا شروع به فعالیت کرد. البته در همین زمان در برخی شهرها مانند اصفهان و رشت این رویداد همچنان در حال برگزاری بود اما در مقایسه با سال‌های گذشته می‌توان گفت گرایند یک دوره کمای یک‌ساله را پشت سر گذاشت.

هکاتون
یک گروه از رویدادهای تخصصی با تمرکز بر پیاده‌سازی و برنامه‌نویسی است که با موضوعات خاص برگزار می‌شود به‌عنوان‌مثال تاکنون موارد موفقی از هکاتون برنامه‌نویسی در حوزه خدمات پرداخت، گردشگری و تولید محتوا اجرا شده است. هکاتون‌ها می‌توانند از ۱ تا ۶ روز ادامه داشته‌ باشند.

ایدهشو
رویدادی است که توسط شهرک علمی تحقیقاتی اصفهان راه‌اندازی شد اما اکنون در شهرهای دیگر نیز موردتوجه قرار گرفته است. این رویداد هر بار با محوریت یک موضوع مشخص برگزار می‌شود و افراد ۳ دقیقه فرصت برای بیان ایده‌های خود در مقابل داوران دارند.

بیستتاسی

مهم‌ترین هدف این رویداد پاسخ به این سوال است که چرا ۲۰ تا ۳۰ سالگی زمان مهمی است. این رویداد غالبا به‌صورت نشست و گفتگو برگزار می‌شود و در آن از افرادی که دارای تجربیات موفقی در حوزه کسب‌وکار هستند دعوت به‌عمل می‌آید. ضمن این‌که برگزاری کارگاه‌های جانبی و مباحث آموزشی نیز از دیگر بخش‌های این رویداد هستند.

استارت‌آپ تریگر

رویدادی شش‌روزه به‌منظور آموزش فشرده مهارت‌های لازم برای تبدیل یک ایده به استارت‌آپ است. شرکت‌کنندگان در این رویداد می‌توانند نمونه اولی‌های از ایده خودشان را پیاده‌سازی یا به تیم‌های دیگر ملحق شوند. تریگر شباهت‌های زیادی با استارت‌آپ ویکند دارد اما در سطحی بالاتر و تخصصی‌تر برگزار می‌شود. دانشگاه شریف‌ متولی این رویداد است.

سید استارز

یک رویداد جهانی است که با تمرکز بر ورود و معرفی بهترین کسب‌وکارهای نوپا به بازار اجرا می‌شود و برخلاف رویدادهای دیگر که روی محصول اولیه تمرکز دارند این رویداد جنبه‌های توسعه همراه با جذب سرمایه را در نظر گرفته است

این مطلب در شماره سوم گزارش زیست‌بوم منتشر شده است. سایر مطالب این شماره را از اینجا مطالعه کنید.