fa-IR
استارت‌آپ‌ها و رقابت کسب‌و‌کارهای سنتی

استارت‌آپ‌ها و رقابت کسب‌و‌کارهای سنتی

در حالی که کسب‌و‌کارهای نوپای کشور باید تمام تمرکز خود را روی بهبود خدمات و ارائه سرویس‌های جدید به بازار بگذارند، اما بخش عظیمی از انرژی آن‌ها به بررسی و حل شکایت‌هایی می‌گذرد که از سوی نهادهای قدیمی مختلف تقدیم دادگاه‌های قضایی شده است. شکایت اتحادیه تاکسیرانی از برنامه‌های آنلاین تاکسی‌یاب، شکایت صدا‌و‌سیما از تولیدکنندگان محتوای دیجیتال، شکایت اتحادیه مشاوران املاک، شکایت بانک مرکزی، شکایت فروشندگان خودرو، اعتراض فعالان بازار رایانه نسبت به فعالیت فروشگاه‌های اینترنتی موارد درگیری این‌روزهای فعالان کسب‌و‌کار نوپا با جریان مقابلشان یعنی کسب‌و‌کارهای قدیمی است.
شکایت یا مقابله جریان قدیمی بازار با کسب‌و‌کارهای نوپا مخصوص ایران نیست و در کشورهای دیگر دنیا نیز دیده می‌شود. برای مثال سال‌هاست که یک سرویس‌دهنده امریکایی تاکسی‌یاب، با شکایت‌های حقوقی اتحادیه آژانس‌ها روبه‌رو است یا سرویس دهنده‌ای که در آن مردم به صورت آنلاین مکان‌های اقامتی خود را در اختیار دیگران می‌گذارند چند سالی است که با شهرداری شهرهای مختلف در امریکا درگیر حل شکایت‌های حقوقی است.  اما آنچه شکایت‌های جریان قدیمی بازار از جریان‌های کسب‌و‌کار نو در ایران را از دنیا متمایز می‌کند نبود قانونگذاری‌های مشخص، به روز و قابل اتکا برای فعالان استارت‌آپی است. تا جایی که بسیاری از فعالان کسب‌و‌کارهای نوپا بر این باورند که برخوردهای سلیقه‌ای و قدرت بالاتر برخی از نهادها نسبت به قانون باعث می‌شود فعالیت در این بازار پیوسته برای آنها همراه با ترس باشد.

تقابل کسب‌و‌کارهای قدیمی و نوپا
فعالیت کسب‌و‌کارهای نوپا یا استارت‌آپ‌ها، در سه-چهار سال گذشته با وجود مشکلات مختلف، با رشد قابل توجهی همراه شده است. در حالی که تا همین چند سال پیش وقتی پای صحبت مدیران باسابقه بازار فناوری اطلاعات می‌نشستید اکثر آنها با خنده فعالیت‌های شرکت‌های استارت‌آپی را یک موج به تقلید از آنچه در سیلیکون‌ولی اتفاق افتاده است، می‌دانستند یا آن‌ها را حبابی زودگذر می‌دانستند، اما اکنون بخش قابل توجهی از فضای کسب‌و‌کار کشور در اختیار همین شرکت‌های استارت‌آپی است و به گفته وزیر ارتباطات، سهم‌قابل توجهی از اشتغال‌زایی کشور در اختیار این نوع از کسب‌وکارها است. اگر تا چند سال پیش اکثر مدیران با سابقه صنعت ICT نگاه تردیدآمیز به فعالیت شرکت‌های نوپا داشتند حالا همین مدیران می‌خواهند بخشی از این جریان باشند. برای مثال در دو سال گذشته شرکت‌های IT بزرگ ایرانی با راه‌اندازی «شتاب‌دهنده» سعی در ایجاد فضای کاری مناسب برای استارت‌آپ‌ها داشته‌اند یا تمام تلاششان را کرده‌اند تا با در نظر گرفتن جایگاهی خاص در تنها‌ترین نمایشگاه رایانه‌ای کشور یعنی الکامپ، شرکت‌های استارت‌آپی و مجموعه فعالیت‌هایشان را به جامعه معرفی کنند. توجه جامعه و نقش داشتن استارت‌آپ‌ها در اقتصاد کشور حالا فعالان این کسب‌و‌کارها را با چالش جدیدی روبه رو کرده است، چالشی به نام مقابله با کسب‌و‌کارهای قدیم. کسب‌و‌کارهای قدیمی که در سال‌های گذشته نتوانسته‌اند خدمات خود را با کمک فناوری‌های روز بهبود ببخشند و حالا که بازارشان را با حضور کسب‌وکارهای نوپا در خطر از دست دادن می‌بینند، تنها راه‌حلشان برای پس گرفتن سهم بازار را حذف استارت‌آپ‌ها می‌بینند. اوج مقابله بازار قدیمی با استارت‌آپ‌های ایرانی در حوزه‌های مختلف خدماتی مانند ‌ارائه خدمات نوین بانکی، فروش خودرو، تولید محتوا، خرید ملک، درخواست تاکسی، خرید محصولات مختلف به صورت اینترنتی در یک سال گذشته دیده شده است.

راه‌هایی برای فرار
ایجاد محدودیت برای کسب‌و‌کارهای نوپا در حالی رخ می‌دهد که وزارت ارتباطات درچند سال گذشته سیاستگذاری‌های مختلفی از جمله ارائه وام وجوه اداره شده، مراکز حمایتی و ارایه تسهیلات ویژه برای شرکت‌های دانش‌بنیان را در نظر گرفته است. هرچند که برخی از این سیاست‌ها مورد انتقاد و اعتراض بسیاری از فعالان و کارشناسان صنعت فاوای کشور قرار گرفته است اما با تمام این انتقاد‌ها اکثر آنها براین باورند که فعالیت‌ شرکت‌های استارت‌آپی در دو سال گذشته و با رویکرد وزارت ارتباطات دولت تدبیر و امید رشد قابل توجهی داشته است.
کارشناسان و فعالان بازار فاوای کشور راه‌های مختلفی برای خروج از بحران اخیر پیش روی شرکت‌های استارت‌آپی می‌گذارند. محسن ملایری مدیرعامل یکی از شتاب‌دهندگان کشور‌، بهترین راه برای پشت سر گذاشتن این مشکلات را تعامل دو طرف بازار با یکدیگر می‌داند. او با اعلام اینکه در تمام دنیا تقابل بین بازار قدیمی و نوپا وجود دارد، چنین جریانی را طبیعی دانسته و می‌گوید: «درحال حاضر به واسطه پیشرفت فناوری تنها فعالان قدیمی بازار نگران نوآوری‌ها در بازار نیستند بلکه شرکت‌های بزرگ و بنام هم نگران فعالیت‌ شرکت‌های استارت‌آپی هستند که به واسطه نوآوری فناوری در بازار  دچار ورشکستگی نشوند.» او معتقد است هر شرکتی که خودش را همپای تغییرات دنیای فناوری نگه ندارد، محکوم به شکست است و این تنها محدود به شرکت‌های قدیمی نمی‌شود. ملایری در ادامه می‌افزاید: «شرکت‌های قدیمی از تحولاتی که شرکت‌های نوپا به کمک فناوری ایجاد می‌کنند نباید بترسند بلکه باید از آنها به‌عنوان یک زنگ بیداری استفاده و خود را همپای تغییرات بازار متحول کنند. بهترین راهکار این است که بخش کسب‌و‌کارهای قدیمی از تیم‌های جوان استارت‌آپی حمایت کنند و از کمک‌ آنها برای بهبود شرایط صنعت خود بهره ببرند.» برای بهبود شرایط کاری برای هر دو بخش بهتر است بخش‌های قانون‌گذاری کشور نیز با بهبود و به روز‌رسانی همراه شود.
 علی تهرانی‌نصر، فعال حوزه استارت‌آپی نیز در گفت‌و‌گو با «ایران» نخستین راه برای حل تقابل بین کسب‌و‌کارهای قدیمی و نوپا را به‌روزرسانی قانون و سیاست‌گذاری‌های مشخص عنوان می‌کند و می‌گوید: «مشکل اصلی که باعث شده کسب‌وکارهای قدیمی به شکایت از کسب‌و‌کارهای جدید بپردازند، خلا قانونی یا سکوت قانون است که این موضوع نیز به دلیل جدید بودن فعالیت کسب‌وکارهای نوپا کاملاً طبیعی است. اما بهتر است قانون‌گذار برای حل چنین مشکلاتی قانون‌های فعلی را به روز و سیاست‌های مشخصی در نظر بگیرد. بسیاری عنوان می‌کنند این حوزه نیاز به قانون جدید دارد و این درحالی است که قانون جدید نه تنها مشکلی را حل نمی‌کند بلکه جلوی فعالیت شرکت‌های نوپا را گرفته و آنها را محدود‌تر می‌کند.» به باور تهرانی نصر، فضای کسب‌و‌کارهای نوپا در ایران نیازمند سیاستگذاری کلان و درست است و دولت باید از فعالان کسب‌و‌کارهای نو برای تدوین این سیاستگذاری‌ها کمک بگیرد.
تهرانی‌نصر در ادامه می‌افزاید: «رقابت سالم در بازار بدون تعامل امکان پذیر نیست بنابراین اگر کسب‌و‌کارهای قدیمی نمی‌خواهند بازار خود را از دست بدهند بهتر است که با فعالان کسب‌و‌کار نو وارد تعامل شوند. برای مثال در آلمان انجمن تاکسیرانان به جای بردن شکایت خود علیه اوبر به اتحادیه تاکسیرانان، ‌با این شرکت وارد تعامل شدند تا هر دو طرف از این بازار سود ببرند.» این فعال حوزه استارت‌آپی تأکید می‌کند که در حال حاضر کسب‌و‌کارهای قدیمی به بهانه‌های امنیتی و اینکه استارت‌آپ‌های ایرانی تابع قانون ایران نیستند شکایت‌هایی تقدیم دادگاه کرده‌اند بنابراین یکی دیگر از توصیه‌‌هایی که می‌توان به فعالان استارت‌آپی ارائه کرد تا از این شکایت‌ها پیروز بیرون بیایند، مسئولانه عمل کردن نسبت به مسائل امنیتی و حریم خصوصی کاربران است. تهرانی نصر تأکید می‌کند که شرکت‌های نوپای ارائه‌کننده خدمات باید نسبت به حریم خصوصی و بخش‌های امنیتی سرویس خود با حساسیت و سخت‌گیری بیشتری رفتار کنند.  فعالان بازار استارت‌آپی بر این باور هستند که بازار ایران آنقدر بزرگ و بکر است که فضا برای فعالیت و فرصت برای موفقیت همه وجود دارد بنابراین بهتر است کسب‌و‌کارهای قدیمی به جای قرار دادن خود مقابل کسب‌وکارهای نو با آنها هماهنگ شده و از مزیت‌هایی که آنها به کمک فناوری و نوآوری برای صنعت به وجود آورده‌اند، برای توسعه بازار خود استفاده کنند.