fa-IR
اجازه نمی‌دهیم دیواری بر سر استارت‌آپ‌ها خراب شود
یادداشت رضا باقری اصل معاون دولت الکترونیک سازمان فناوری اطلاعات ایران

اجازه نمی‌دهیم دیواری بر سر استارت‌آپ‌ها خراب شود

رضا باقری اصل، معاون دولت الکترونیک سازمان فناوری اطلاعات ایران

تبدیل ایده به یک محصول یا خدمت و در نهایت ایجاد یک ارزش اقتصادی یا اجتماعی فرآیندی است که در اغلب کشورها مراحل مشخص و مدونی پیدا کرده است. در ایران نیز با سابقه بیش از پنج هزار سال مهندسی، این فرآیندها متناسب با فرهنگ و نیاز بازار وجود داشته است. نوآوری باعث ایجاد ارزش‌افزوده اقتصادی می‌شده تا جایی که این خلاقیت‌ها در اداره کشور و رفاه مردم نیز در جای خود مورداستفاده قرار می‌گرفته‌اند. امروز این فرآیندها با شیوه‌های مدیریت نوین، مدیریت فناوری و تلفیق علوم متنوع ادامه پیدا کرده و از این تغییرات بنیادین، مدل‌هایی برای بهبود فضای کسب‌وکار ایجاد شدهاست. مردم به دنبال خدماتی با کیفیت بهتر، ارزان‌تر، ساده‌تر و بهتر هستند، ارائه‌دهندگان خدمات نیز روی همین نکات تاکید دارند.

چرخه‌های ارایه خدمت به مردم نیاز به شرکت‌های کوچک اما نوآور و چابک دارد در کنار آن شرکت‌های بزرگی که می‌توانند ساختارسازی کنند و حامی چرخه‌های کوچک کسب‌وکار باشند هم نقش مهمی دارند. در نتیجه از زمانی که یک ایده شکل می‌گیرد تا زمانی که تبدیل به یک خدمت اقتصادی یا اجتماعی می‌شود باید یک فرآیندی طی شود و هر یک از ارکان این فرآیند نیز به‌هم‌پیوسته هستند به‌طوری‌که  بدون آن‌ها قابلیت تداوم وجود نخواهد داشت. کسب‌وکارهای نوپا نیز یکی از این حلقه‌ها هستند که باید به حلقه دانش و تجربه متصل شوند تا ایده‌های جدید ایجاد شود و از سوی دیگر باید به بازار و کسب‌وکارهای بزرگ متصل باشند.  هیچ کسب‌وکاری بدون تقاضا و بازار استمرار نخواهد یافت.

کسب‌وکارهای نوپا در این عرصه می‌توانند خود تبدیل به یک کسب‌وکار بزرگ شوند. ممکن است از خلا یک خدمت در بازار خدمات کشور استفاده کنند یا فرصتی در محدودیت‌های دیگر بیابند که توانایی رقابت در بازار یک کشور هشتاد میلیون نفری را ایجاد می‌کند. برخی دیگر از کسب‌وکارها نیز مدل‌های متفاوتی را دنبال می‌کنند که مبتنی بر چابکی و نوآوری مستمر است. پس در این بخش می‌توان گفت یک فرمول مشخص برای نوآوری و ایجاد یک کسب‌وکار نداریم بلکه باید از تمام تجاربی که در دنیا اتفاق افتاده است و تجربیاتی که در کشور خود از گذشته‌های دور استفاده کنیم تا بتوانیم با تسریع فرآیندهای کسب‌وکار و رفع محدودیت‌ها، سرویس‌ها را اقتصادی کنیم و در اندازه‌ای که صرفه به مقیاس داشته باشد در اختیار مشتری قرار دهیم.

در بخش‌هایی که خدمات با مخاطب انبوه ارایه می‌شود، بخش سنتی یا کسب‌وکار قوام‌یافته موجود می‌تواند به استارت‌آپ‌ها متصل شود. ضمن اینکه برخی از کسب‌وکارهای نوپا با استفاده از شیوه‌های نوآورانه بازار خلق می‌کنند. در این بخش نیز موانعی مانند کسب‌وکارهای سنتی و همچنین به رسمیت نشناختن آن‌ها وجود دارد که تمرکز ما باید بر رفع موانع و رسمیت بخشی به این کسب‌وکارهای جدید باشد.

باید مسیر برگزاری رویدادها اعم از نمایشگاه و فرصت‌های کارآفرینی را با حمایت، هدایت و کمک به حضور برای اتصال به بازارهای کلان موردتوجه قرار دهیم تا علاوه بر آشنایی میان این دو بخش، امکان استفاده از فرصت‌های مشترک با کسب‌وکارهای سنتی نیز فراهم شود. به اعتقاد من این ارتباط با تحریک تقاضا ایجاد خواهد شد. ما نمونه‌های موفقی در حوزه گردشگری، سلامت و فناوری‌های مالی داریم. اما در برقراری ارتباط ضعیف عمل کرده‌ایم به‌عبارت‌دیگر در موضوعاتی که دارای حوزه‌های چندجانبه هستند ضعیف بوده‌ایم.

زمانی که یک فناوری بر اساس یک نوآوری شکل می‌گیرد طبیعی است که جریانات سنتی نگرانی حذف از بازار را داشته باشند. اما باید توجه داشت که این کسب‌وکارهایی که امروز سنتی می‌نامیم خود زمانی به دلیل ارزش‌افزوده و نوآوری‌هایی که در زمان خود داشته‌اند توانسته‌اند رشد کنند. اگر امروز دغدغه‌هایی در این زمینه وجود دارد ناشی از تحولی است که در بازارهای قدیم اتفاق افتاده است و این چرخه مداوم تکرار می‌شود. این به معنی حذف شغل‌ها نیست و می‌توان آن را یک تحول و غنی‌سازی یا جابجایی شغلی تعریف کرد که منجر به توسعه بازار می‌شود و هرچقدر ارزش اقتصادی بالاتر رود باعث می‌شود که در حوزه اشتغال نیز تنوع داشته باشیم. ما کشوری هستیم که رتبه بالایی در تربیت کارشناسان مهندسی داریم و باید از این سرمایه در راستای تحول بازارهای سنتی استفاده کنیم. فعالیت‌هایی که برای مقابله با کسب‌وکارهای نوپا و ایده‌های جدید انجام می‌شود در بلندمدت به ضرر توسعه اقتصادی کشور است. پیشنهاد می‌کنم کسب‌وکارهای سنتی از رویدادها استفاده و در آن‌ها شرکت کنند، با ادبیات کسب‌وکارهای نوپا آشنا شوند، ما نیز آمادگی داریم شرایطی برای افزایش تعامل میان این دو بخش را فراهم کنیم تا نظام تحول و تغییر خود را بر اساس یک رویکرد هوشمندانه و استفاده از فرصت‌های جدید بازار طراحی کنند. درکنار آن نیازمند رویدادهایی مناسب شرایط کشور خود نیز هستیم، هم در ایجاد کسب‌وکارهای جدید و هم در زمینه تکمیل زیست‌بوم صرفا دنباله رو نباشیم.

این یادداشت به عنوان سرمقاله شماره سوم گزارش زیست‌بوم منتشر شده است. سایر عناوین این نشریه را می‌توانید در اینجا مطالعه کنید.