fa-IR

تحلیلی بر محیط کسب‌وکار و بهره‌برداری از فرصت‌های کارآفرینی در ایران

به گزارش روابط عمومی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات اقتصادی این مرکز با بیان این مطلب که بر اساس نظریه عمومی کارآفرینی شین ، متغیرهای تاثیرگذار بر بهره‌برداری از فرصت‌های کارآفرینی و ایجاد کسب وکار جدید شامل ویژگی‌های فردی، محیط نهادی کسب‌وکار و محیط اقتصادی کسب‌وکار می‌شوند و این مطالعه بر نقش محیط کسب‌و‌کار متمرکز شده که مجموعه عوامل محیط نهادی و محیط اقتصادی، محیط کسب‌وکار را شکل می‌دهند.

بر اساس نتایج ۱۶ دوره فصلی پایش محیط کسب‌وکار توسط مرکز پژوهش‌های مجلس، تشکل‌های اقتصادی وضعیت محیط کسب‌وکار (۶ مولفه محیطی) را ۴۰ از ۱۰۰ ارزیابی کرده‌اند که وضعیت خوبی محسوب نمی‌شود. بر اساس این نظرسنجی شاخص تبدیل یافته محیط اقتصادی کسب‌وکار (۳۰ از ۱۰۰)، (شامل محیط مالی (۲۶)، محیط اقتصاد کلان (۳۰) و ویژگی‌های صنایع (۳۵)) ارزیابی نامساعدتری نسبت به عوامل محیط نهادی (۵۱ از ۱۰۰) (شامل نهادها و سیستم سیاسی (۳۹)، فرهنگ و ارزش‌ها (۵۵) و نظام آموزشی – علمی و تکنولوژی (۵۸)) دارند.

بر اساس شاخص فرصت‌های نوآورانه و شاخص فرصت‌های آربیتراژ فنی، ایران در گروه چهارم طبقه‌بندی کشورها قراردارد. گروه چهارم کشورهایی‌اند که شاخص فرصت‌های نوآورانه کمتر و مساوی عدد یک و شاخص فرصت‌های آربیتراژ فنی بیشتر از عدد یک دارند. این کشورها در زمره کشورهایی محسوب می‌شوند که با فاصله از مرز تولید جهانی فعالیت می‌کنند و در سطح اقتصاد ملی از فرصت‌های نوآوری نسبت به کشورهای پیشرو کمتر بهره‌برداری می‌کنند و از فرصت‌های آربیتراژ فنی نیز به خوبی بهره برداری نمی‌کنند. ایران بر اساس شاخص فرصت‌های نوآوری و آربیتراژ فنی در ۱۸ سال (۱۹۹۵-۲۰۱۲) با فاصله از مرز تولید فعالیت کرده و از فرصت های آربیتراژ فنی نیز به خوبی بهره برداری نکرده است. با وجود این، مقایسه شاخص فرصت‌های نوآورانه ایران در سال های مختلف با متوسط جهانی نشان می‌دهد که در اغلب سال‌ها ایران از متوسط جهانی بهتر عمل کرده‌است.

در مشاهده مربوط به سال های ۱۳۹۱۰ و ۱۳۹۱، ۱۶ درصد تغییر در (بدتر شدن) شاخص محیط اقتصادی کسب‌وکار احتمالا به ۲درصد تغییر هم جهت (کاهش) در شاخص نسبی بهره برداری از فرصت های نوآورانه کارآفرینی منجر شده است. به عبارت دیگر، تقریبا هر ۸درصد تغییر در (بدتر شدن) شاخص محیط اقتصادی کسب‌وکار احتمالا به یک درصد تغییر هم جهت (کاهش ) در شاخص نسبی بهره‌برداری از فرصت‌های کارآفرینی، منجر شده است این کاهش (۲ درصد) در شاخص نسبی بهره برداری از فرصت های کارآفرینی احتمالا به 55 درصد کاهش در نرخ تراکم ایجاد کسب‌وکارهای جدید در سال ۱۳۹۱ نسبت به ۱۳۹۰ منجر شده است. بر اساس نظریه کارآفرینی شین، در مشاهده مورد اشاره، کاهش در ایجاد کسب‌وکارهای جدید ناشی از بدتر شدن (۱۶درصد) شاخص محیط اقتصادی کسب‌وکار است. به عبارت دیگر هر یک درصد تغییر (بدتر شدن) شاخص محیط اقتصادی کسب و کار احتمالا ۴/۳ درصد تغییر هم جهت (کاهش) در نرخ تراکم ایجاد کسب‌وکارهای جدید را به همراه خواهد داشت. با توجه به فقدان سری زمانی به اندازه کافی بلندمدت از شاخص محیط اقتصادی و نهادی کسب‌وکار برای ایران نمی‌توان تایید تجربی برای نظریه کارآفرینی شین ارائه کرد و در واقع در حد یک فرضیه که مشاهده کمی برای صحت آن وجود دارد، باقی می‌ماند.

در خاتمه بر بهبود محیط کسب‌وکار (به ویژه محیط اقتصادی کسب‌وکار) به عنوان یک متغیر احتمالی تاثیرگذار بر بهره‌برداری از فرصت‌های کارآفرینی و ایجاد کسب‌وکار جدید تاکید می‌شود. ایجاد و حفظ نهادهای تقویت کننده کارآیی بخش خصوصی و نهادهای تقویت‌کننده پاسخگویی مسئولین بخش عمومی، حمایت موثر از حقوق مالکیت و حداقل مداخله اجرایی، حمایت از سرمایه‌گذاران با فراهم آوردن بستر ارائه اطلاعات شفاف و اصلاح نهادهای تخصیص منابع عمومی در کشورهای صادر کننده نفت از جمله عوامل بهبوددهنده محیط نهادی کسب‌وکارند و پرهیز از سیاست مالی ادواری در کشورهای صادرکننده نفت، عدم اتخاذ سیاست‌های اقتصاد کلان سست و مداخله جویانه، توجه به تاثیر سیاست مالی دولت بر محیط مالی و پیشگیری از بیماری هلندی که می‌تواند سبب تغییر در اندازه و دینامیک بازارها و تعداد شرکت‌های کوچک شود، از جمله عوامل محیط اقتصادی بهبوددهنده‌اند.