fa-IR
گذری بر جایگاه اقتصاد دانش‌بنیان

گذری بر جایگاه اقتصاد دانش‌بنیان

مجموعه سیاست‌های اقتصاد مقاومتی درواقع یک الگوی بومی و علمی که برآمده از فرهنگ انقلابی و اسلامی بوده و متناسب با وضع امروز و فردای کشور عزیزمان است، تدوین و ابلاغ‌شده و با توجه به شرایط کشور در ایجاد ارتباط با اقتصاد جهانی با حفظ اصول و ارزش‌های خود ازجمله استقلال‌طلبی، عزت مداری و اصرار نظام جمهوری اسلامی بر عدم تأثیر سیاست‌های قدرت‌ها، نیازی مشهود، ملموس و ضرورتی غیرقابل‌انکار است.
حال اقتصاد دانش‌بنیان هم به‌عنوان هدفی برجسته در اهداف بالادستی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران لحاظ شده و مورد تأکید رهبر معظم انقلاب اسلامی قرار گرفته است، به‌طوری‌که می‌فرمایند: اگر از شرکت‌های دانش‌بنیان حمایت شود، اقتصاد کشور شکوفا می‌شود.
ازآنجاکه پیشبرد برنامه اقتصاد مقاومتی در پساتحریم اهمیتی دوچندان یافته است، همه دغدغه‌مندان بر این امر تأکید دارند که چرخ‌های اقتصاد دانش‌بنیان باید سریع‌تر بچرخد و شیرینی دستاوردهای پژوهش گران و دانشمندان و فناوران داخلی را به مردم بچشاند. بر همین اساس، گفتمان علم و فناوری، فرهنگ‌سازی و ترویج موضوع اقتصاد دانش‌بنیان بین اقشار مختلف جامعه از اولویت‌هاست و مسئولان تشکیلات و سازمان‌های علمی و فناوری کشور و مجلس شورای اسلامی مدتی است که درگیر اجرایی کردن این مهم در کشور شده‌اند.
اقتصاد دانش‌بنیان به شیوه تولیدی اطلاق می‌شود که در آن از دانش برای ایجاد ارزش‌افزوده محسوس یا غیر محسوس استفاده می‌شود. این دانش می‌تواند توسط سیستم‌های پشتیبانی تصمیم‌گیری در زمینه‌های مختلف اقتصادی برای ایجاد ارزش‌افزوده استفاده شود. اصطلاح اقتصاد دانش‌بنیان اولین بار توسط پیتر دراکر برای عنوان فصل ۱۲ کتاب عصر ناپیوستگی مطرح شد. طبق تعریف سازمان همکاری اقتصادی و توسعه، اقتصاد دانش‌بنیان، اقتصادی است که بر اساس تولید و توزیع و کاربرد دانش و اطلاعات شکل‌گرفته و سطح بالایی از سرمایه‌گذاری در آن به «ابداع» و «نوآوری» اختصاص می‌یابد و فناوری‌های کسب‌شده با شدت بالایی مصرف می‌شوند و نیروی کار از تحصیلات عالی برخوردار است.

اقتصاد دانش‌بنیان در ایران یعنی رهایی از نفت با تکیه‌بر مغز افزارها؛ یکی از الزامات تحقق سیاست‌های اقتصاد مقاومتی معطوف به اقتصاد دانش‌بنیان می‌شود؛ اقتصادی که با رهایی از قیدوبند نفت با رشد علمی‌، خود را بارور و استوار می‌کند. حرکت به سمت اقتصاد دانش‌بنیان یعنی رهایی از اقتصاد تک‌محصولی که در کشور با رهایی از اقتصاد نفتی معنا و مفهوم پیدا می‌کند. طی سال‌های ۹۳ و ۹۴ راه‌اندازی قریب به یک هزار و ۷۰۰ شرکت دانش‌بنیان مؤید خیز جمهوری اسلامی ایران برای تحقق این امر خطیر و سازنده است. لازمه اقتصاد دانش‌بنیان بر خلاقیت، نوآوری،

سرمایه‌گذاری، ایجاد زیرساخت‌های ارتباطی، راه‌اندازی پارک‌های علمی و فناوری، تجاری‌سازی و تبدیل ایده به محصول و ایجاد مراکز شتاب‌دهنده استوار است و در ایران با وجود خیز و حرکت به سمت این نوع از اقتصاد، اما همچنان اقتصاد ما دانش‌بنیان نیست و نفت هنوز نقش تعیین‌کننده و پر رنگی را در اقتصاد کشور ایفا می‌کند. در شاخص تولید علم و پژوهش به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های مهم اقتصاد دانش‌بنیان، ایران اسلامی از حیث تولید کمی مقالات علمی رتبه برتر منطقه را به خود اختصاص داده، اما ازلحاظ کیفی به‌شدت غافل مانده‌ایم و در سطح چندان قابل قبولی نیست. یکی از الزامات تحقق اقتصاد دانش‌بنیان ثبت اختراع است، اما ایران با وجود ثبت اختراعات قابل‌توجه از سوی جوانان این مرزوبوم، به دلیل نبود رعایت قانون کپی‌رایت در مرتبه و جایگاه خوبی قرار ندارد. اجرای مالکیت فکری و حق ثبت اختراع یکی از ملزومات تجاری‌سازی ایده است که نقش بسزایی در تحقق این امر خطیر ایفا می‌کند، اما لازمه چنین امری هم ثبت اختراع برای رسیدن به محصول، به‌واسطه یک بنگاه اقتصادی خواهد بود که تجاری‌سازی محصول و ایده را به همراه می‌آورد و به همین دلیل است که در کشورهای پیشرفته دنیا، ثبت اختراع بنگاه‌های تجاری نسبت به اختراع توسط فرد، نسبت ۹۰ به ۱۰ است؛ اما در کشور ایران نسبت مذکور برعکس است. اگر قصد داریم مدل اقتصادی مبتنی بر اقتصاد دانش‌بنیان را جایگزین اقتصاد مبتنی بر نفت کنیم باید عادات، رفتارها و انتخاب‌هایمان را تغییر بدهیم و مردم ما باید اراده انجام این کار را داشته باشند، چراکه در اقتصاد دانش‌بنیان، بازیگران اصلی مردم هستند.

دکتر آزاده مهرپویان استاد و مشاور مرکز رشد واحدهای فناوری و کارآفرینی دانشگاه شهید بهشتی
تلخیص شده از خبرگزاری فارس