پنل چالش‌های سرمایه‌گذاری در حوزه ICT برگزار شد
سرمایه‌گذاری هنوز به بلوغ نرسیده است

پنل چالش‌های سرمایه‌گذاری در حوزه ICT برگزار شد

پنل چالش‌های سرمایه‌گذاری در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات هم‌زمان با آخرین روز نمایشگاه تلکام ۹۷ برگزار شد. در این پنل که امروز در سالن شماره ۱ نمایشگاه بین‌المللی برگزار شد، سجاد بنابی، دستیار وزیر ارتباطات در امور جوانان به‌عنوان دبیر پنل، میزبان فعالان بخش خصوصی و دولتی بود. در این پنل «رضا زرنوخی، دبیر انجمن سرمایه‌گذاران خطرپذیر ایران؛ شهاب جوانمردی، مدیرعامل مجموعه فناپ و عضو هیات‌مدیره سازمان نصر، علی نیازی، عضو هیات‌مدیره سندیکای مخابرات، سعید زرندی، مدیرعامل منطقه ویژه اقتصادی و فرودگاه پیام و مرتضی براری، رییس سازمان فضایی ایران» به موضوع چالش‌های سرمایه‌گذاری و نقش دولت در این حوزه پرداختند.

در ابتدای این پنل رضا زرنوخی، دبیر انجمن سرمایه‌گذاران خطرپذیر کشور توضیح کلی در خصوص شرایط سرمایه‌گذاری VC در ایران ارایه کرد و گفت: عدم تزریق سرمایه به حوزه فناوری اطلاعات کشور را از دو دیدگاه می‌توان بررسی کرد. دیدگاه اول نقش دولت در این بخش است که متاسفانه شاهد اقدام خاصی از سوی دولت نبوده‌ایم و صندوق‌هایی مانند صندوق توسعه نوآوری و شکوفایی از اقدامات شکست‌خورده دولت در این حوزه هستند. بخش خصوصی عنصر دومی است که می‌تواند در این حوزه فعالیت کند اما این گروه از سرمایه‌گذاران، اجباری برای سرمایه‌گذاری در این حوزه ندارند و می‌توانند سرمایه خود را در هر بخشی ازجمله صنایع دیگر یا حتی بازار بورس، طلا و مسکن سرمایه‌گذاری کنند.

زرنوخی: سرمایه‌گذاران، اجباری برای سرمایه‌گذاری در بخش فناوری اطلاعات ندارند.

حجم نقدینگی بشدت زیادی در کشور وجود دارد و تنها دو درصد این حجم برابر با کل بودجه سازمان‌های پژوهشی و آموزشی کشور هستند. ما تا به امروز تلاش‌های زیادی انجام دادیم که سرمایه‌گذاران و سرمایه‌داران را ترغیب کنیم وارد این حوزه بشوند و در بخش فناوری اطلاعات سرمایه‌گذاری کنند. این پروسه چند سال زمان می‌برد اما وقتی منتظر ثمره آن هستیم، دولت وارد می‌شود و وعده سرمایه‌هایی مانند وام ۴ درصد را می‌دهد که این اقدام موجب از بین رفتن تلاش‌های ما می‌شود.

زرنوخی در ادامه مثال‌هایی از اقداماتی که دولت‌ها برای بهبود شرایط سرمایه‌گذاری انجام داده‌اند ارایه کرد و گفت: من برای ارایه مثال به سراغ سیلیکون‌ولی نمی‌روم؛ لبنان کشوری است که همیشه درگیر جنگ بوده است و در کشورهای منطقه منا هم‌ رتبه خوبی ندارد. ظرفیت سرمایه‌گذاری خطرپذیر این کشور حدود ۲۵ میلیون دلار بود تا اینکه دولت لبنان در اقدامی بانک‌ها را تشویق کرد که ۵ درصد از سرمایه خود را وارد حوزه شتاب‌دهی یاVC کنند و اگر شکست بخورند مشوق‌هایی برای آن‌ها در نظر گرفت. با همین تصمیم چندخطی دولت، سال گذشته حجم سرمایه‌گذاری خطرپذیر این کشور به عدد ۲۲۵ میلیارد دلار رسید و امروز بسیاری از صاحبان کسب‌وکار برای جذب سرمایه به سراغ این کشور می‌روند اما متاسفانه این پختگی و دانش در بدنه دولت ما وجود ندارد.

در ادامه این پنل شهاب جوانمردی، مدیرعامل مجموعه فناپ و عضو هیات مدیره سازمان نظام صنفی رایانه‌ای در خصوص دلایل سرمایه‌گذاری گفت: سرمایه‌گذاران معمولا از سرمایه‌گذاری‌هایی که انجام می‌دهند به دنبال چند هدف اصلی هستند، هدف اول سودآوری است، هدف دوم ارزش‌آفرینی که در پی آن بتوان در مرحله خروج از کسب‌وکار یا فروش سهام سودآوری داشت و هدف سوم هم می‌تواند فراهم کردن شرایط برای ایجاد یک کسب‌وکار دیگر باشد به این معنی که سرمایه‌گذار روی یک سیستم سرمایه‌گذاری می‌کند که از بستر ایجادشده بتواند سرویس دیگری را ایجاد یا توسعه بدهد.

جوانمردی با انتقاد به استارت‌آپ‌های ایرانی گفت: متاسفانه سرمایه‌پذیران ایرانی آمادگی لازم را برای ادغام ندارند و هنگامی‌که با آن‌ها در مورد ادغام در یک مجموعه دیگر صحبت می‌شود، ناراحت می‌شوند. استارت‌آپ‌های ایرانی توقع دارند که همیشه به آن‌ها سرمایه تزریق شود و بتوانند تا ابد هویت مستقل خود را حفظ کنند، این در حالی است که قرار نیست همه کسب‌وکارها یونیکورن شوند؛ بلکه ادغام در یک مجموعه بزرگ‌تر همیشه یکی از استراتژی‌های اساسی برای رشد و توسعه کسب‌وکار است.

جوانمردی : استارت‌آپ‌ها حاضر به ادغام در کسب‌وکارهای بزرگتر نیستند و می‌خواهند تا ابد هویت مستقل خود را حفظ کنند.

جوانمردی در ادامه به چالش‌هایی که دولت در این حوزه ایجاد کرده است اشاره کرد و گفت: فشارهای زیادی ازجمله فیلترینگ به کسب‌وکارها و سرمایه‌گذاران وارد می‌شود. در محیطی که کسب‌وکارها امنیت ندارند و هرلحظه ممکن است با فیلترینگ مواجه شوند، طبیعتا سرمایه‌گذاران ریسک نمی‌کنند وارد آن شوند. سرمایه‌گذاران به‌جای ورود به این حوزه و رویارویی با انواع چالش‌های حقوقی و قانونی می‌توانند به سراغ بازارهای دیگری مانند مسکن و سکه بروند که هم دردسر کم‌تری دارد و هم در کوتاه‌مدت می‌توانند سودهای چند ده برابری به دست آورند.

علی نیازی، عضو هیات مدیره سندیکای مخابرات ایران در حمایت از VCها گفت: مجموعه سرمایه‌گذاری خطرپذیر یک بنگاه اقتصادی است نه یک مجموعه خیریه. این نکته‌ای است که دولت و نهادهای حاکمیتی باید به آن توجه داشته باشند و با این رویکرد وظیفه اصلی خودشان یعنی قانون‌گذاری را انجام بدهند. لزومی ندارد دولت وارد سرمایه‌گذاری در حوزه‌هایی شود که بخش خصوصی در آن مشغول فعالیت است و اگر دولت می‌خواهد کمکی کرده باشد باید به سراغ بخش‌هایی برود که یا نیاز به سرمایه‌های بسیار زیادی دارد که در توان‌ بخش خصوصی نیست یا حوزه‌هایی که دیر بازده هستند. حتی در این حوزه‌ها هم دولت باید از تزریق مستقیم سرمایه خودداری کند.

در ادامه سعید زرندی، مدیرعامل منطقه ویژه اقتصادی و فرودگاه پیام با اشاره به این نکته که سرمایه‌گذاری در حوزه ICT تنها محدود به VC یا یک مدل خاص نمی‌شود گفت: اگر منحنی رشد کسب‌وکارها را مشاهده کنیم می‌بینیم که استارت‌آپ‌ها از یک ایده شروع می‌کنند و پس از طی مراحلی به رشد و بلوغ می‌رسند. سرمایه‌هایی که در هر بخش برای یک کسب‌وکار لازم است متفاوت است و سازوکارهای مختص خود را دارد. ما در وزارت ارتباطات تلاش کرده‌ایم که این دانش را ایجاد کنیم سرمایه‌گذاری مراحل و شرایط مختلفی دارد و بر اساس مرحله عمر کسب‌وکار، نیازهای خاص خود را می‌طلبد. زرندی انتقادی هم به شکل‌گیری تعداد زیادی از شتاب‌دهنده‌ها در کشور داشت و گفت: در آمارها دریافت مجوز توسط ۶۰ الی ۷۰ و گاها تا ۱۰۰ شتاب‌دهنده در کشور شنیده می‌شود. فلسفه شکل‌گیری شتاب‌دهنده‌ها در جهان پر کردن یک خلأ بین مرحله شکل‌گیری کسب‌وکار و دریافت سرمایه از سوی VCها بود چراکه سرمایه‌گذاران خطرپذیر یا سهام زیادی از کسب‌وکارها طلب می‌کردند یا روی استارت‌آپ‌های نوپا سرمایه‌گذاری انجام نمی‌دادند. اما در ایران ما نه‌تنها شاهد بازار مصرف خوبی برای کسب‌وکارها نیستیم، بلکه سرمایه‌گذاران خطرپذیر قابل‌توجهی هم وجود ندارند اما بااین‌وجود همچنان در کشور شتاب‌دهنده تاسیس می‌کنیم. اکوسیستم استارت‌آپی یک زنجیره است، اگر ما بتوانیم حلقه بازار مصرف را ایجاد کنیم به شکل خودکار سایر حلقه‌ها هم شکل خواهد گرفت. سرمایه‌گذاری خطرپذیر یک سرمایه‌گذاری بلندمدت است که تا به ثمر رسیدن به چند سال زمان نیاز دارد اما ما شاهد هستیم بازیگرانی وارد این حوزه می‌شوند که توقع دارند در مدت یک سال به نتیجه برسند و سود کسب کنند. تا زمانی که این فرهنگ در بین سرمایه‌گذاران ایجاد نشود، این صنعت رشد نخواهد کرد.

زرندی: فلسفه شکل‌گیری شتاب‌دهنده‌ها در جهان پر کردن یک خلأ بین مرحله شکل‌گیری کسب‌وکار و دریافت سرمایه از سوی VCها است.

در انتهای این بخش سجاد بنابی با جمع‌بندی صحبت‌های حاضران در پنل گفت: همان‌طور که در گفتگوها به آن اشاره شد، اکثرا معتقد هستیم که سرمایه‌گذاری در کشور ما هنوز به بلوغ لازم نرسیده است که عدم این بلوغ در هر دو سمت سرمایه‌گذاران بخش خصوصی و دولت قابل‌بحث است. اما نکته‌ای که باید به آن توجه کرد آن است که آیا ایده‌ها کسب‌وکاری و استارت‌آپ‌هایی که در کشور شکل می‌گیرند به بلوغ لازم دست پیدا کرده‌اند؟


زرنوخی در پاسخ به این پرسش گفت: اکوسیستم استارت‌آپی ما در طول زمان فراز و نشیب‌های زیادی داشته است. در بازه‌هایی از زمان شاهد بودیم که همه کسب‌وکارها به سراغ ارایه خدمات رفته‌اند و در بازه‌ای دیگر به سراغ تاکسی‌های اینترنتی یا در موقعیتی دیگر همه تلاش کرده‌اند به مارکت پلیس تبدیل شوند. واقعیت این است که درنهایت در هر بازاری چند بازیگر اصلی بیشتر وجود نخواهد داشت و امروز این اتفاق در حوزه تاکسی‌های اینترنتی رخ‌داده است و سهم عمده بازار در اختیار دو یا چند بازیگر اصلی است. وقتی تعداد بازیگران یک حوزه زیاد شود، سرمایه‌گذاران هم ریسک نمی‌کنند و منتظر می‌مانند که از میان رقبای زیاد، بازیگران اصلی بازار مشخص شود و آنگاه وارد سرمایه‌گذاری شوند. البته تا به امروز حوزه‌های زیادی هم همچنان دست‌نخورده باقی‌مانده‌اند که استارت‌آپ‌ها به دلایل مختلف به آن‌ها ورود نکرده‌اند.

جوانمردی نیز در پاسخ به حوزه‌هایی که کسب‌وکارها وارد آن نشده‌اند گفت: مشتری بعضی از استارت‌آپ‌ها، دولت و سازمان‌های دولتی هستند اما دولت چه میزان نهادهای استارت‌آپی را به رسمیت می‌شناسد و چه میزان قدرت پذیرش این کسب‌وکارها را دارد؟ آیا زبان مشترکی بین این دو می‌تواند شکل بگیرد و آیا کسب‌وکارها قدرت وصول مطالبات خود را از نهادهای دولتی دارند؟ ما همیشه تمام تقصیرها را گردن استارت‌آپ‌ها می‌اندازیم اما گاهی ما خودمان شرایط لازم را برای فعالیت آن‌ها فراهم نکرده‌ایم. استارت‌آپ بخشی از هرم صنعت است و ما باید به کل این هرم نگاه کنیم. این هرم بدون SMEها و سازمان‌های بزرگ تکمیل نمی‌شود و اگر همه این ارکان ایجاد شوند آنگاه تقاضا برای محصولات استارت‌آپی شکل خواهد گرفت.

علی نیازی هم تکمیل صحبت‌های قبلی خودش گفت: ایده‌های استارت‌آپی فراوانی در کشور وجود دارد که کیفیت خوبی هم دارند. اگر بتوان نیاز بازار را مشخص کرد، صاحبان کسب‌وکار می‌توانند ایده خودشان را با بازار هماهنگ کنند و مطابق خواسته مشتریان عمل کنند اما این به شرطی است که بازار هدف و نیاز مخاطب مشخص‌شده باشند.

در ادامه علی نیازی در مخالفت با سایر اعضای پنل، ایده‌های استارت‌آپی ایران را ضعیف دانست و گفت: ایده‌هایی که در کشور شکل می‌گیرند هنوز کیفیت لازم را ندارند. ما باید تلاش کنیم به زنجیره ارزش‌های بین‌المللی متصل شویم و کسب‌وکارهایی که شکل می‌دهیم در راستای ورود به بازارهای جهانی باشند. زرندی در پاسخ به این پیشنهاد گفت: یقینا ورود به بازارهای بین‌المللی برای ما مفید خواهد بود اما در شرایط فعلی باید سعی کنیم از ظرفیت‌های داخلی بهترین استفاده را بکنیم. ما باید تلاش کنیم شرکت‌های بزرگی مانند خودروسازان را ترغیب کنیم که از ظرفیت‌های بخش خصوصی و استارت‌آپی برای بخش‌های مختلف کسب‌وکار خودشان مانند تعامل با شرکای خارجی استفاده کنند، با این رویکرد چند صد هزار فرصت استارت‌آپی در کشور شکل خواهد گرفت.

در ادامه سجاد بنابی، دبیر این پنل با اشاره به توییت خود گفت: ازنظر من دولت، بهترین کاری که می‌تواند برای این اکوسیستم بکند آن است که هیچ کاری نکند. بعدازاین توییت انتقادهای زیادی به من شد اما حقیقت این است که دولت نباید وارد اکوسیستم شود.

جوانمردی در تکمیل این موضوع گفت: گاها از این جمله برداشت‌های نادرستی می‌شود. دولت وقتی تصمیم گرفت صندوق نوآوری و شکوفایی را تاسیس کند باعث شد که هزینه استارت‌آپ در ایران بالا برود و این اشتباهی بود که حالا حالاها باید هزینه آن را بخش خصوصی پرداخت کند. تاسیس این صندوق نمونه‌ای از فعالیت‌هایی بود که دولت نباید وارد آن می‌شد.

زرنوخی: واقعیت این است که درنهایت در هر بازاری چند بازیگر اصلی بیشتر وجود نخواهد داشت و امروز این اتفاق در حوزه تاکسی‌های اینترنتی رخ‌داده است و سهم عمده بازار در اختیار دو یا چند بازیگر اصلی است.

اما در ادامه سعید زرندی، با انتقاد به این جمله گفت: این جمله فقط برای رسانه‌ها جذاب است. واقعیت این است که دولت نباید تصدی‌گری داشته باشد اما بی‌توجهی دولت به زیرساخت‌ها باعث می‌شود که فرآیند رشد و ادامه مسیر برای کسب‌وکارها بسیار دشوار شود. قانون جمع سپاری، حوزه‌ای بود که دولت وارد آن شد و سعی کرد ضوابط آن را ایجاد کند، وقتی از جمع سپاری صحبت می‌کنیم یعنی با پول مردم طرف هستیم و در این شرایط عدم دخالت دولت غیرممکن است چرا که بدون ورود دولت این حوزه شکل نمی‌گیرد.

علی نیازی هم در پایان این بخش در خصوص نقش دولت گفت: اگر دولت می‌خواهد یک کار انجام بدهد آن است که فضای کسب‌وکار را در داخل کشور بهبود بدهد. کسب‌وکارها برای ثبت شرکت، دریافت مجوز، بیمه و مالیات مشکلات زیادی دارند، قوانین ما برای چند ده سال پیش است و هنوز هم شرکت‌ها تنها در چند قالب مشخص مانند سهامی عام، سهامی خاص یا مسئولیت محدود می‌توانند ثبت شوند و این در حالی است که در سایر کشورها قوانین زیادی برای این شکل از کسب‌وکارها تدوین‌شده است. ما تا به امروز همه موارد را از اکوسیستم‌های خارجی کپی‌برداری کردیم، می‌توانیم در خصوص بهبود فضای کسب‌وکار هم این کار را انجام بدهیم و از تجربه کشورهای خارجی برای بهبود اکوسیستم خودمان استفاده کنیم.

بنابی، دستیار وزیر ارتباطات در امور جوانان هم با اشاره به طرح نوآفرین گفت: این طرح با همین رویکرد تدوین‌شده است و در هفته‌های گذشته جزئیاتی در خصوص آن منتشرشده است. در طرح نوآفرین، وزارت ارتباطات تلاش کرده است برای کسب‌وکارهایی که هنوز به مرحله سهامی خاص نرسیده‌اند حمایت‌ها و مشوق‌هایی را در نظر بگیرد که به‌زودی نسخه نهایی آن منتشر و در اختیار عموم قرار خواهد گرفت.