fa-IR
پشت کسب‌وکارهای نوپا ایستاده‌ایم
گفت‌وگو با رضا باقری اصل، معاون دولت الکترونیک وزارت ارتباطات

پشت کسب‌وکارهای نوپا ایستاده‌ایم

رضا باقری اصل از آن مدیرهای دولتی نیست که انتظار داری! جوان است و بی‌بهانه می‌خندد، لباس رسمی را دوست ندارد و شاید ذهنش شلوغ‌تر از میز کارش باشد؛ اما وقتی در بعدازظهر آخرین روز کاری هفته یک ساعت در مورد کسب‌وکارهای نوپا، نقش‌آفرینی دولت در این حوزه و مرکز توانمندسازی و تسهیل‌گری صحبت می‌کند، معلوم است که این شلوغی خوب اولویت‌بندی شده است؛ مواردی که اگر در ساختار کند دولتی موفق به خلق یا پیگیری‌اش شود، می‌توان آینده بهتری برای کسب‌وکارهای نو پیش‌بینی کرد. با باقری اصل که در راه‌اندازی مرکز توانمندسازی و تسهیل‌گری کسب‌وکارهای نوپای فاوا در زیرمجموعه وزارت ارتباطات نقش اصلی را ایفا کرده، گفت‌وگو کرده‌ایم.

چرا مرکز توانمندسازی و تسهیل‌گری کسب‌وکارهای نوپای فاوا را راه‌اندازی کردید؟
حدود سال ۱۳۸۷ که در مرکز پژوهش‌های مجلس بودم، متوجه شدم که یک خلأ جدی هم در لایه سیاست‌گذاری و اجرا و هم در حوزه اقتصاد کشور درزمینهٔ اقتصاد دانش‌بنیان وجود دارد. این کمبود منجر به پدید آمدن قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان شد که متن آن قانون توسط بنده نگارش شده است. هدف ما حمایت از زنجیره پایینی اقتصاد کشور بود که هم اشتغال آفرینی بسیار بالایی دارد و هم کاری که انجام می‌دهد، دارای ارزش‌افزوده بالا و کاملاً مناسب قشر جوان جامعه ماست. زمانی که وارد وزارت ارتباطات شدم به‌عنوان اولین کار با مهندس جهانگرد شروع به تدوین چشم‌انداز برای حوزه ICT کردیم و تفسیری که من از شبکه ملی اطلاعات و شبکه پهن باند ارائه کردم از سوی دولت یازده و جناب وزیر پذیرفته و باعث شد که این تفکرات هم گرا زمینه توسعه پهن باند کشور را فراهم کند. توسعه پهن باند عملاً زمینه‌ساز چشم‌اندازی بود که برای گسترش و توسعه اقتصاد ICT طراحی کردیم.


توسعه شبکهٔ پهن باند و توسعه اقتصاد ICT را هم‌افزا می‌دیدید؟
دقیقاً! چون هنگامی‌که خدمتی را تولید می‌کنید، باید بازار تقاضای خدمت را هم ایجاد کنید. ما با توسعه ضریب نفوذ پهن باند، میزان دسترسی به خدمت را از سه تا چهار میلیون مشترک آن زمان به ۲۵ تا بیست‌وهفت میلیون مشترک در حال حاضر رسانده‌ایم. کیفیت هم توسعه پیدا کرد، علی‌رغم این‌که هنوز مطلوب نیست و همه ارکان وزارت خانه هم به آن اذعان دارند.

از پهنای باند چطور به استارت‌آپ‌ها رسیدید؟
ما متوجه شدیم که ۹۰ درصد ترافیک اینترنت به خارج از کشور منتقل می‌شود و ۱۰ درصد ترافیک داخلی است، یعنی دچار عارضه فقدان خدمات شده بودیم. پس از همان لحظه، اول از رویدادهای فناورانه داخلی حمایت کردیم؛ اما در مقابل از خارجی‌ها تاکنون به‌هیچ‌وجه حمایت نکردیم و از این به بعد هم نخواهیم کرد. با حمایت از رویدادهای فناورانه داخلی جوان‌ها می‌توانند هم با ایده‌ها و توانمندی‌های یکدیگر و هم با اشخاص پیشرو در این حوزه از نزدیک آشنا شوند و ارتباط برقرار کنند.


پس برآیند تمام این مطالعات، تجربه‌ها و افکار تبدیل به مرکز توانمندسازی شده؟
ما به این نتیجه رسیدیم که باید حمایت کنیم تا اکوسیستم کسب‌وکارهای نوپا شکل بگیرد. آسیب‌شناسی کردیم و متوجه شدیم که نیروی کار باانگیزه، فراوان است. خلأ خدمات هم وجود دارد و خدمات خارجی هم بسیاری از نیازهای ما را برآورده نمی‌کنند. مشکل کمبود منابع مالی هم مطرح نبود. درنهایت به یک جمع‌بندی رسیدیم: یک این‌که هیچ‌کدام از حلقه‌های زنجیره از فعالیت سایر حلقه‌ها اطلاعی نداشتند. دو این‌که کسی باید متولی برقراری این ارتباطات باشد. ساختارهای مختلفی پیشنهاد شد که درنهایت ذی‌نفعان عمده نظرشان بر این بود که نمی‌شود دولت در این قضیه نقش نداشته باشد؛ اما مداخله دولت در سطحی باشد که مانع فعالیت‌ها و توسعه بخش نشود.

منظورتان از مداخله صدور مجوز و رتبه‌بندی و مسائل مشابه است؟
این نگرانی از طرف بخش خصوصی وجود داشت که ما در اولین گام شروع به مجوز دهی کنیم، ضمن این‌که ایده‌هایی ازاین‌دست هم در وزارت خانه مطرح بود. هرچند مجوز دهی می‌تواند بسیاری از دغدغه‌های کسب‌وکارها را حل کند؛ اما به‌تدریج روی کرد مجوز دهی به مباحث تنظیم و سلیقه و حذف منجر می‌شود. ما به این نتیجه رسیدیم که وارد حوزه مجوز دهی نشویم، یعنی مرکز کارش تنظیم مقررات این کسب‌وکارها نیست و فقط نقش توانمندسازی دارد. به‌موازات این مرکز، وزارت خانه بحث رایانش ابری و وام‌هایی از محل وجوه اداره شده را هم به انجام رساند. یکی دیگر از اهداف مرکز هم این است که بگوییم ما نسخه ایرانی این حوزه از کسب‌وکار هستیم و تلاش کرده‌ایم این ایده و انگیزه را در کل کشور تکثیر و پخش کنیم. علاقه‌مندی و چشم‌انداز ما این است که توانمندی‌های «خودمان» را متبلور کنیم و در کنارش نسبت به تحقق شعار اقتصاد مقاومتی یعنی «ایجاد درون‌زا و فعالیت برون‌گرا» اقدام کنیم؛ یعنی ارتباطات بین‌المللی را گسترش بدهیم ولی نه این‌که کسی بیاید و داشته‌های ما را با خود به خارج ببرد.

در مدت فعالیت مرکز بازخورد ذی‌نفعان و ارزیابی شما از عملکرد مرکز چه بوده است؟
غیر از رویدادها که هرکدام به‌صورت جداگانه توسط برگزارکننده ارزیابی می‌شوند، سنجش دیگری صورت نگرفته است؛ چون جنس و محصول فرآیند تسهیل‌گری در اغلب موارد شفاف و روشن نیست. مثلاً تعامل فوق‌العاده خوبی که با کمیته تعیین مصادیق شکل گرفته و از بسیاری مشکلات حذفی جلوگیری کرده است. برای دوستان کمیته تشریح کردیم که ارزش این کسب‌وکارها چه‌قدر بالاست. ضمن این‌که همه صاحبان کسب‌وکار تمام چارچوب‌های شفاف را رعایت می‌کنند چون از فعالیتشان مشغول کسب درآمد هستند و کاری نمی‌کنند که منبع درآمدشان دچار مشکل شود. اگر هم روزی مسئله‌ای پیش بیاید، ما پشت این کسب‌وکارها ایستاده‌ایم و همه باهم کمک می‌کنیم تا مشکلات به‌سرعت رفع شود؛ چون این‌ها سرمایه‌های کشورمان هستند.