fa-IR
رتبه دانشگاه‌های برتر بر اساس اثرگذاری فناورانه و نوآورانه اعلام شد

رتبه دانشگاه‌های برتر بر اساس اثرگذاری فناورانه و نوآورانه اعلام شد

دانشگاه تهران در صدر

دانشگاه‌های تهران، تربیت مدرس، شیراز، فردوسی مشهد و شهید بهشتی به‌عنوان ۵ دانشگاه برتر تحت نظارت وزارت علوم در حوزه اثرگذاری فناورانه و نوآورانه معرفی شدند.

محمدجواد دهقانی سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) گفت: تبدیل علم به ثروت و قدرت با حفظ ارزش‌های اسلامی اساس سند سیاست‌های کلان علم و فناوری ابلاغی توسط مقام معظم رهبری را تشکیل می‌دهد. یکی از ملزومات تحقق این اساس پیوند میان علم، فناوری و نوآوری است که نیازمند تولید علمی است که اثرگذاری فناورانه و نوآورانه داشته باشد.

وی افزود: از سال ۱۳۷۳ شمسی، دنیا با شتاب بیشتری به دنبال تولید چنین علمی است، بنابراین تأکید یک‌جانبه و صرف بر کمیت تولید علم بدون در نظر گرفتن سایر ابعاد توسعه علمی باعث خواهد شد تا از مسیر تبدیل علم به ثروت و قدرت دور شویم.

دهقانی ادامه داد: تأکید یک‌جانبه بر کمیت، راهبردی اشتباه در تولید علم است و به تنهای به توسعه علمی منجر نخواهد شد. همچنین این امر مغایر سند سیاست‌های کلان علم و فناوری ابلاغی توسط مقام معظم رهبری است. از سال گذشته پایگاه استنادی علوم جهان اسلام تمام اهتمام خود را در جهت تبیین ابعاد مختلف این سند بکار برد. مرجعیت و دیپلماسی علمی دو بعد دیگری هستند که همزمان با افزایش کمی تولید علم باید موردتوجه قرار گیرند. به‌علاوه دانشگاه‌ها و مؤسسات تحقیقاتی در کنار توجه به افزایش کمیت تولید علم باید برای اثرگذاری فناورانه و نوآورانه آن نیز برنامه‌ریزی کنند.

دهقانی اظهار داشت: یکی از روش‌های مرسوم برای سنجش میزان اثرگذاری فناورانه (Technological Impact)  و نوآورانه علم  (Innovational Impact)، الف) محاسبه میزان به‌کارگیری آن در تولیدات علمی بخش‌های تحقیق و توسعه صنایع، ب) به‌کارگیری آن در تولید اختراعات یا نوآوری‌ها، ج) مشارکت دانشگاه و صنعت در پروژه‌های تحقیقاتی د) مشارکت با صنایع خارج از مرزهای ملی است.  بر اساس این چهار شاخص دانشگاه‌های کشور مورد رتبه‌بندی قرار گرفتند. در این رتبه‌بندی وزن این چهار شاخص به ترتیب ۳۰، ۳۰، ۱۰ و ۳۰ است.

به گفته وی، بخش‌های تحقیق و توسعه صنایع مختلف در سطح بین‌المللی همانند دانشگاه‌ها بخش زیادی از نتایج پژوهش‌های خود را در معتبرترین مجلات علمی بین‌المللی نمایه‌سازی می‌کنند. برای محاسبه مقدار این شاخص نمایه تامسون رویترز (آی.اس.آی) در فاصله سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۴ موردبررسی قرار گرفت که یک فاصله ۱۰ ساله را شامل می‌گردد. تعداد استنادهای صورت گرفته توسط هر یک از این پژوهش‌ها به کمیت تولید علم دانشگاه‌های کشور مورداندازه‌گیری قرار گرفت که در دنیا آن را تحت عنوان اثرگذاری فناورانه علم می‌شناسند.

سرپرست پایگاه استنادی جهان اسلام عنوان کرد: برای سنجش اثرگذاری نوآورانه علم میزان به‌کارگیری علم تولیدشده در اختراعات ثبت‌شده بین‌المللی یو.اس. پتنت (US patent) شمارش شد. نظام ثبت اختراعات یو.اس. پتنت به همراه نظام اروپا  (European patent) و ژاپن (Japanese patent) از مهم‌ترین نظام‌های بین‌المللی در این زمینه محسوب می‌شوند که از مقبولیت جهانی برخوردارند.

وی گفت: بخشی از نتایج پژوهشی که به‌صورت مقالات پژوهشی در سطح بین‌المللی منتشر می‌شوند ماحصل فعالیت‌های مشترک بین دانشگاه و صنعت هستند. مجلات بین‌المللی که نتایج این پژوهش‌ها را منتشر می‌کنند نشان می‌دهند که آیا این پژوهش‌ها نتیجه یک مشارکت درون‌مرزی هستند یا اینکه یک دانشگاه با جذب یک صنعت برون‌مرزی به انجام پژوهش پرداخته است. بنابراین در رتبه‌بندی صورت گرفته هر دو نوع همکاری موردمحاسبه قرار گرفت. باید در نظر داشت که انجام این دسته از پژوهش‌ها نیازمند وجود بخش‌های تحقیق و توسعه در بخش صنعت و همچنین قدرت دانشگاه در جذب صنایع است.

دهقانی عنوان کرد: بر همین اساس در بین دانشگاه‌های علوم پزشکی به ترتیب دانشگاه علوم پزشکی تهران، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، دانشگاه علوم پزشکی ایران، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، دانشگاه علوم پزشکی کرمان و دانشگاه علوم پزشکی بقیة‌الله (عج) رتبه‌های اول تا دهم را کسب کردند.

به گفته وی، در بین دانشگاه‌های جامع کشور به ترتیب دانشگاه تهران، دانشگاه تربیت مدرس، دانشگاه شیراز، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه رازی، دانشگاه تبریز، دانشگاه بوعلی سینا، دانشگاه اصفهان و دانشگاه مازندران رتبه‌های اول تا دهم را به خود اختصاص دادند.

دهقانی گفت: در بین دانشگاه‌های صنعتی به ترتیب دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشگاه صنعتی اصفهان، دانشگاه خواجه‌نصیرالدین طوسی، دانشگاه صنعتی مالک اشتر، دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل، دانشگاه صنعت نفت، دانشگاه صنعتی سهند و دانشگاه صنعتی شاهرود بیشترین اثرگذاری فناورانه و نوآورانه را کسب کردند.

وی ادامه داد: سهم هر یک از دانشگاه‌های کشور از کل کمیت تولید علم و استنادهای دریافت شده کشور متفاوت است. به‌عنوان‌مثال دانشگاه علوم پزشکی تهران در فاصله سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۴ نه ممیز دودهم درصد از کمیت علم کشور تولید کرده است و در همین فاصله زمانی ۹٫۷ درصد از استنادهای کشور را دریافت کرده است.

سرپرست پایگاه استنادی جهان اسلام گفت: همچنین میزان استنادهای دریافت شده از بخش‌های تحقیق و توسعه صنایع و همچنین اختراعات ثبت‌شده در دانشگاه‌های مختلف با یکدیگر بنا بر نوع کمیت علمی که تولید می‌کنند متفاوت است بدین ترتیب در برخی دانشگاه‌ها علم تولیدشده اثرگذاری فناورانه و نوآورانه بیشتری داشته است. به‌عنوان‌مثال ۳٫۶ درصد از کل استنادهای دریافت شده توسط دانشگاه تهران از سوی بخش‌های تحقیق و توسعه صنایع صورت گرفته است و ۰٫۲ درصد از استنادهای صورت گرفته از اختراعات ثبت‌شده توسط کشورهای مختلف دنیا در نظام ثبت اختراعات یو.اس. پتنت بوده است.

وی افزود: مقالات پژوهشی تمامی تولیدات علمی دانشگاه‌ها را تشکیل نمی‌دهند، اما آنچه امروزه در سطح کشور با عنوان کمیت تولید علم مرسوم شده عمدتاً انتشار نتایج پژوهش‌ها در معتبرترین مجلات بین‌المللی را در برمی‌گیرد. با توجه به اهمیت این دسته از انتشارات نه‌فقط در سطح کشور بلکه در سطح بین‌المللی نیز این بخش از تولیدات علمی دانشگاه‌ها مورد تأکید بسیار زیادی قرار می‌گیرند.

دهقانی گفت: دانشگاه‌های مختلف با نسبت‌های مختلفی با بخش‌های تحقیق و توسعه صنایع همکاری می‌کنند از همین رو سهم مقالات حاصل از مشارکت با یک بخش صنعتی از کل مقالات از یک دانشگاه به دانشگاه دیگر فرق می‌کند. به‌عنوان‌مثال سهم مقالاتی که دانشگاه صنعتی شریف با مشارکت صنایع در مجلات بین‌المللی منتشر کرده است ۲٫۸ درصد از کل تولید علم این دانشگاه است و همچنین ۰٫۵ درصد از کل کمیت تولید علم این دانشگاه با همکاری صنایعی از خارج از کشور صورت گرفته است.

وی افزود: هرچند کمیت تولید علم در طی سال‌های گذشته بیش از هر چیز به‌عنوان سنجه‌ای برای توسعه علمی مورداستفاده قرارگرفته است، اما دنیای علم به دنبال کمیتی علمی است که اثرگذاری فناورانه و نوآورانه نیز داشته باشد. این مسئله به‌روشنی در سند سیاست‌های کلان علم و فناوری ابلاغی توسط مقام معظم رهبری مورد تأکید قرارگرفته است.

دهقانی تأکید کرد: بر همین اساس تمایز بین علم کاربردی و علم بنیادی از طریق شمارش میزان به‌کارگیری آن در بخش‌های تحقیق و توسعه صنایع یا اختراعات ثبت‌شده ازیک‌طرف و میزان استفاده از آن در محیط‌های غیر صنعتی مانند دانشگاه‌ها مشخص می‌گردد. درحالی‌که جمهوری اسلامی ایران همواره خواهان حرکت در مسیر توسعه پایدار است توانایی تشخیص بین علم کاربردی و علم بنیادی به‌منظور ایجاد تعادل در تولید علم از اهمیت بسزایی برخوردار است.